Bu sayfada
Kısa yanıt
Gereç ve yöntem bölümünün yol gösterici ilkesi, çalışmanın nasıl ve neden belirli bir biçimde yapıldığının açıklığıdır. ICMJE, bölümün, verilere erişimi olan başkalarının sonuçları yeniden üretebileceği ayrıntıda olmasını ister. Etik kurul onayı, katılımcı seçimi, ölçümler, istatistik yöntemleri ve yazılım sürümü bu bölümde yer alır; çalışma sırasında elde edilen bilgi ise bulgulara aittir.
Bölümü alt başlıklara bölün
Aşağıdaki sıra, çoğu klinik ve gözlemsel çalışma için uygundur; derginizin istediği sırayı tercih edin.
- Tasarım ve ortam. Çalışma türünü (prospektif, retrospektif, randomize, kesitsel), yeri, dönemi ve çok merkezliyse merkezleri yazın. Raporlama kılavuzu ile ilişkiyi belirtin: "Çalışma STROBE kılavuzuna göre raporlanmıştır."
- Etik ve onam. ICMJE'ye göre bağımsız yerel, bölgesel veya ulusal bir kurulun (etik kurul, kurumsal inceleme kurulu) onayı belirtilir. Helsinki Bildirgesine uygunluk konusunda tereddüt varsa gerekçeyi açıklamalı ve kurulun şüpheli yönleri açıkça onayladığını göstermelisiniz. Kurul adını, karar tarihini ve numarasını yazın; onam alınmadıysa gerekçesini ve bunun kurul tarafından kabul edildiğini belirtin. Ayrıntı: etik kurul onayı ve bilgilendirilmiş onam.
- Katılımcılar. Gözlemsel veya deneysel katılımcıların (kontroller dahil) seçimini, uygunluk ve dışlama ölçütlerini ve kaynak popülasyonu açıkça tarif edin. ICMJE örneklemin ilgilenilen daha geniş popülasyonu ne kadar temsil ettiği hakkında yorum yapılmasını da ister. Cinsiyet (biyolojik) ve toplumsal cinsiyet terimlerini doğru kullanın; kapsamı tek cinsiyetle sınırladıysanız gerekçesini yazın. Irk veya etnik köken toplandıysa nasıl belirlendiğini ve neden ilgili olduğunu belirtin; toplanmadıysa nedenini yazın. Katılımcıları damgalamayan, nötr ve saygılı dil kullanın.
- Veri toplama ve ölçümler. Ana ve ikincil amaçları (birincil ve ikincil sonuçlar), yöntemleri, ekipmanı (üretici adı ve adresiyle) ve işlemleri tekrarlanabilir ayrıntıda yazın. Yerleşik yöntemlere kaynak verin; yayımlanmış ama iyi bilinmeyen yöntemlere kaynak ve kısa tanım verin; yeni veya önemli ölçüde değiştirilmiş yöntemlerin gerekçesini ve sınırlılıklarını yazın. İlaçları ve kimyasalları jenerik adı, dozu ve veriliş yoluyla tanımlayın.
- Yapay zekâ kullanımı. Çalışmayı yürütmek için yapay zekâ teknolojisi kullandıysanız bunu yöntemde tekrarlanabilir ayrıntıda (araç, sürüm, uygunsa istemler) anlatın (ayrıntı).
- İstatistik. Yöntemleri, bilgili bir okurun özgün veriye erişince uygunluğu değerlendirip sonuçları doğrulayabileceği ayrıntıda yazın. Bulguları mümkünse ölçüm hatası veya belirsizlik göstergeleriyle (güven aralığı) sunun; yalnız P değerine dayanmaktan kaçının. Yazılım paketlerini ve sürümlerini belirtin. Önceden belirlenmiş analizleri keşfe yönelik analizlerden, alt grup analizleri dahil, ayırın.
Yöntem bölümü kontrol listesi
- Çalışma türü ve raporlama kılavuzu adı.
- Merkez(ler), çalışma dönemi, veri toplama zamanı.
- Etik kurul adı/karar tarihi ve numarası; onam veya muafiyet.
- Çalışma kaydı (gerekliyse): kayıt defteri ve numarası (klinik araştırma kaydı).
- Dahil etme/dışlama ölçütleri; örneklem seçimi; örneklem büyüklüğü gerekçesi.
- Birincil ve ikincil sonuçların tanımı ve ölçüm zamanı.
- Cihaz ve ürün üreticileri; ilaç jenerik adı, doz, yol.
- Değişkenlerin kodlanması (kesim noktaları ve nedeni).
- Eksik veri yönetimi.
- İstatistik testleri, anlamlılık düzeyi, yazılım ve sürüm.
- Yapay zekâ araçları (kullanıldıysa).
Kurgusal örnek paragraf
"Bu retrospektif kohort çalışması, [Kurum] [Klinik]'te 1 Ocak 2021–31 Aralık 2023 arasında [tanı] ile izlenen yetişkin hastaların kayıtlarını içermektedir. Çalışma [Kurum] Etik Kurulu tarafından [tarih] tarihli ve [sayı] sayılı kararla onaylanmıştır. Dahil etme ölçütleri [..], dışlama ölçütleri [..] idi. Birincil sonuç [tanım] olarak [ölçüm zamanı]nda hastane kayıt sistemindeki [kaynak]tan alındı. Sürekli değişkenler dağılıma göre ortalama ± standart sapma veya ortanca (çeyrekler arası aralık) olarak verildi; gruplar [test] ile karşılaştırıldı. Çok değişkenli analizde [değişkenler] düzeltildi. Analizler [yazılım, sürüm] ile yapıldı; iki yönlü p<0,05 anlamlı kabul edildi." Örnek kurguseldir; kurum, tarih ve sayılar sizin çalışmanıza göre değişir.
Tuzaklar
Yöntemde yazdığınız her ayrıntı sonuçlarda karşılık bulmalıdır; yöntemde olup bulgularda olmayan analiz, ya da bulgularda görünüp yöntemde tanımlanmayan analiz hakem sürecinde sık sorulan eksiklerdendir. Bir diğer tuzak, retrospektif çalışmada hangi verinin hangi kaynaktan alındığının belirtilmemesidir (ör. "dosya taraması" demek yetmez). Üçüncü bir tuzak, çalışma sırasında protokolün değişmesidir; değişikliği ve nedenini yazın.
Sık ret nedenleri
- Etik kurul bilgisi yok, tarih/sayı eksik veya çalışma dönemiyle uyumsuz.
- Seçim ölçütleri belirsiz; örneklem büyüklüğünün nasıl belirlendiği yok.
- Birincil sonucun tanımı yok veya sonradan değişmiş.
- İstatistik bölümü yalnızca "SPSS ile analiz edildi" diyor; yöntem, düzeltme ve yazılım sürümü yazılmamış.
- Eksik veri ele alınmamış.
- Yazılı tekrarlanabilirlik yok: ölçüm aracı ve ürün üreticisi belirtilmemiş.
Göndermeden önce 10 maddelik kontrol
- Etik kurul adı, tarih ve sayı yazıldı mı?
- Onam durumu (alındı/muaf) belirtildi mi?
- Çalışma türü ve kılavuz adı yazıldı mı?
- Katılımcı ölçütleri ve kaynağı açık mı?
- Sonuçlar önceden tanımlandı mı?
- Ürün/cihaz/ilaç bilgisi eksiksiz mi?
- İstatistik yöntemi, düzeltme ve yazılım sürümü yazıldı mı?
- Önceden planlanan ve keşfe yönelik analizler ayrıldı mı?
- Yapay zekâ kullanımı beyan edildi mi?
- Yöntemde yazan her analiz bulgularda ve bulgulardaki her analiz yöntemde var mı?
İstatistik paragrafı için kurgusal örnek
ICMJE'nin istatistik beklentilerini (yöntem tanımı, belirsizlik göstergesi, planlanan ve keşfe yönelik analizlerin ayrımı, yazılım ve sürüm) tek paragrafta toplayan kurgusal bir örnek:
"Sürekli değişkenler dağılıma göre ortalama ± standart sapma veya ortanca (çeyrekler arası aralık), kategorik değişkenler sayı (%) olarak verildi. Birincil sonuç olan deliryum görülme oranı, iki dönem arasında risk farkı ve %95 güven aralığı ile karşılaştırıldı; önceden planlanan çok değişkenli analizde yaş, cinsiyet ve ASA sınıfı için lojistik regresyon ile düzeltme yapıldı. Cerrahi türüne göre alt grup analizleri keşfe yönelik olarak planlandı ve bu şekilde raporlandı. Eksik veri oranı %5'in altında olan değişkenlerde tam vaka analizi yapıldı. Analizler [yazılım, sürüm] ile yürütüldü."
Bu örnek, her yöntemin bulgularda bir karşılığı olduğunu varsayar: risk farkı ve güven aralığı, düzeltilmiş model ve alt grup analizleri bulgular bölümünde bulunmalıdır. Yöntemde "eksik veri oranı %5'in altında" yazıyorsanız bu oranı Tablo 1'de değişken bazında göstermelisiniz.
Raporlama kılavuzunu yönteme bağlamak
Yöntemin ilk cümlelerinden birinde hangi raporlama kılavuzuna uyulduğunu yazın ("Çalışma STROBE kılavuzuna göre raporlanmıştır"). EQUATOR kullanılan kılavuza atıf yapılmasını ister; birçok dergi de gönderimde doldurulmuş kontrol listesi bekler. Kılavuz seçimi için raporlama kılavuzları yazısına bakın. Yöntem bölümünün kılavuza uyumunu en kolay kontrol etme yolu, kılavuzdaki yöntem maddelerini (STROBE 4-12, CONSORT 8-21, STARD 5-18, PRISMA 5-15) bir liste olarak yan yana koyup her birini yöntemde işaretlemektir.
Doçentlik dosyanızda bu çalışma hangi maddeye girer?
Yöntem bölümü puanlanmaz; Tablo 10, çalışmayı yayımlandığı derginin dizinine ve yazar sırasına göre puanlar (2026 Ekim Dönemi). Tezden üretilmemiş makale SCIE/SSCI dergide Madde 1 (a) bendinde 10–30 puan (Q1 30, Q2 20, Q3 15, Q4 10), ESCI/Scopus dergide 10, TR Dizin dergide Madde 2 (a) bendinde 10 puandır. Tezden üretilen yayın yalnız Madde 3'te puanlanır: bu nedenle yöntem bölümünde tezdeki çalışmayı bilgilendirmeden aynen kullanmak yerine kaynak gösterin ve durumu kapak mektubunda belirtin (kapak mektubu). Yazar payı: tek yazar tam puan; iki yazar 0,8 ve 0,5; üç ve üzeri yazarda başlıca yazar yarıyı alır, kalan diğerlerine eşit bölünür. Kurgusal örnek: ESCI dergide üç yazarlı makale 10 puandır; başlıca yazar 5 puan, diğer iki yazar 2,5'er puan alır. Hesap için puan hesaplayıcı, dergi taraması için dergi öneri aracı, takıldığınız noktada destek sayfası kullanılabilir.
Konuyla ilgili etik kurul onayı terimi sözlükte ayrıca tanımlanmıştır. STROBE kavramının tanımı sözlükte yer alıyor.
Sık sorulanlar
Yöntem bölümüne sonuç yazılır mı?
Hayır. ICMJE yöntem bölümünün yalnızca planın veya protokolün yazıldığı sırada elde olan bilgiyi içermesini, çalışma sırasında elde edilen her bilginin sonuçlara ait olduğunu belirtir.
Etik kurul onayı nereye yazılır?
ICMJE, yöntem bölümünde araştırmanın bağımsız bir yerel, bölgesel veya ulusal inceleme kurulu (etik kurul) tarafından onaylandığını belirten bir ifade bulunmasını ister.
İstatistik yazılımı sürümüyle belirtilmeli mi?
Evet. ICMJE kullanılan istatistik yazılım paketlerinin ve sürümlerinin belirtilmesini ister.
Kaynaklar
- ICMJE — Gönderime hazırlık(yeni sekmede açılır)Yöntem ilkesi, onay beyanı, katılımcılar, cinsiyet ve ırk/etnisite, ölçümler, istatistik, yazılım, yapay zekâ kullanımı
- ICMJE — Katılımcıların korunması(yeni sekmede açılır)Bağımsız inceleme kurulu onayı; Helsinki Bildirgesi; hasta mahremiyeti
- EQUATOR Network — STROBE kontrol listesi(yeni sekmede açılır)Yöntem maddeleri 4-12
- CONSORT 2025 genişletilmiş kontrol listesi(yeni sekmede açılır)Yöntem maddeleri 8-21
- ÜAK — Tablo 10 Sağlık Bilimleri Temel Alanı (2026 Ekim Dönemi)(yeni sekmede açılır)Puanlamanın dergi dizini ve yazar sırasına göre yapılması