Bu sayfada
Kısa yanıt
Randomize kontrollü çalışma (RKÇ) makalesi CONSORT 2025'e göre yazılır. Kılavuz, çalışmanın nasıl tasarlandığı, analiz edildiği ve yorumlandığına odaklanan 30 maddelik bir kontrol listesi ile katılımcı akışını gösteren bir şemadan oluşur. En çok atlanan öğeler başlıkta "randomize" sözcüğü, kayıt bilgisi, rastgeleleştirme ve körleme ayrıntıları, katılımcı akışı ve zararların raporlanmasıdır.
CONSORT 2025'in yapısı
Genişletilmiş kontrol listesi beş kümeye ayrılır: başlık ve özet (madde 1), açık bilim (2-5: kayıt, protokol ve istatistik analiz planı, veri paylaşımı, finansman ve çıkar çatışması), giriş (6-7), yöntem (8-21), bulgular (22-28) ve tartışma (29-30). Kılavuz sitesi, kontrol listesinin yanında "açıklama ve ayrıntılandırma" belgesini birlikte kullanmayı kuvvetle önerir. İki belgeyi birlikte açık tutun: kontrol listesi neyi yazacağınızı, ayrıntılandırma belgesi nasıl yazacağınızı gösterir.
Bölüm bölüm uygulama
Başlık ve özet. Başlıkta "randomize" sözcüğünü kullanın. Yapılandırılmış özet; amaçları, çalışma tasarımını (paralel grup, küme vb.) ve çerçeveyi (üstünlük, eşdeğerlik, aşağı olmama), katılımcı ve ortam bilgisini, girişimleri ve karşılaştırıcıları, birincil sonucu, rastgeleleştirme ve körleme bilgisini, her grupta randomize edilen ve analiz edilen sayıları, birincil sonuç için sonucu ve etki büyüklüğünü ve hassasiyetini, önemli zararları, kayıt defteri adı ile numarasını ve finansmanı içerir. Kontrol listesi, gövdede yer almayan bilginin özette verilmemesini ister. ICMJE de klinik çalışma özetlerinin CONSORT'un temel saydığı öğeleri içermesini bekler.
Açık bilim (madde 2-5). Kayıt defterinin adı, kayıt numarası ve bağlantı, kayıt tarihi ve sonuçların kayıt defterinde veya önbaskı olarak yayımlanıp yayımlanmadığı belirtilir. Protokole ve istatistik analiz planına nereden ulaşılacağı, bireysel kimliksizleştirilmiş katılımcı verisinin ve kodun nasıl paylaşıldığı (paylaşılmayacaksa gerekçe) ile fon kaynağı ve çıkar çatışması da buradadır. Ayrıntı için klinik araştırma kaydı ve veri paylaşım beyanı yazılarına bakın.
Giriş (6-7). Gerekçeyi ve hem yarar hem zararlara ilişkin amaçları yazın. Giriş yazımı için giriş bölümü nasıl yazılır.
Yöntem (8-21). Hasta ve halkın katılımı, çalışma tasarımı, çalışma başlayınca yapılan protokol değişiklikleri, uygunluk ölçütleri (katılımcı ve gerekirse merkez), girişimlerin tarifi, birincil ve ikincil sonuçların önceden belirlenmiş tanımı, zararların nasıl tanımlanıp değerlendirildiği, örneklem büyüklüğü ve ara analizler, rastgeleleştirme türü ve ayrıntıları (dizi oluşturma, gizlilik, uygulama), körleme (kimin kör olduğu, nasıl sağlandığı) ve istatistik yöntemleri ile kimin hangi analize dahil edildiği yazılır. Genel yöntem ilkeleri için gereç ve yöntem yazısına bakın.
Bulgular (22-28). Akış şemasında her grup için randomize edilen, girişimi alan ve analiz edilen sayıları, kayıp ve dışlanmaları nedenleriyle gösterin. Alım dönemini, çalışmanın neden bittiğini (uygunsa), grupların temel özelliklerini tablo halinde, her birincil ve ikincil sonuç için sonuçları, tüm zararları veya istenmeyen olayları ve yapılan diğer analizleri verin.
Tartışma (29-30). Sonuçları yarar ve zarar dengesiyle yorumlayın; yorum sonuçlarla tutarlı olsun. Çalışmanın sınırlılıklarında yanlılık kaynaklarını ve kesinlik sorunlarını ele alın. Bakınız tartışma ve sınırlılıklar.
Kayıt zamanlaması: en sık düşülen tuzak
ICMJE, klinik çalışmaların ilk katılımcının onamı sırasında veya öncesinde herkese açık bir kayıt defterine kaydedilmesini yayın değerlendirmesi için koşul olarak önerir. Makale gönderim aşamasında yapılan geriye dönük kayıt bu amaçların hiçbirini karşılamaz. Etik kurul onayı da bu gerekliliği yerine getirmez. İstisna yapılırsa yazarların kaydın ne zaman ve neden gecikmeli yapıldığını yayında belirtmesi beklenir; ICMJE bu istisnaların nadir olması gerektiğini vurgular. Çalışmanızı daha başlamadan kaydettirmediyseniz makalenizi gönderebileceğiniz dergi sayısı azalabilir; durumu açıkça yazın ve dergi yönergesini önceden okuyun.
Randomize çalışma yöntem iskeleti
- Tasarım: [Paralel grup/küme] [üstünlük/eşdeğerlik/aşağı olmama] çalışması, [oran] tahsis oranı; [kayıt defteri adı] kayıt numarası [..], kayıt tarihi [..].
- Katılımcılar: Uygunluk ölçütleri [..], ortamlar [..], alım dönemi [..].
- Girişim ve karşılaştırıcı: [Doz, süre, uygulayan kişi, standart bakım tanımı].
- Sonuçlar: Birincil [sonuç, ölçüm zamanı, ölçüm aracı]; ikincil [..]; zararlar [nasıl tanımlandı, ne sıklıkla değerlendirildi].
- Örneklem: [Hesabın dayandığı sonuç, beklenen fark, güç, alfa]; ara analiz [var/yok].
- Rastgeleleştirme: Dizi [yöntem], gizleme [yöntem], atama [kim yaptı].
- Körleme: [Kimin kör olduğu ve nasıl sağlandığı].
- İstatistik: [Her birincil/ikincil analiz için yöntem; analiz popülasyonu].
Sık ret nedenleri
- Prospektif kayıt yok veya kayıttaki birincil sonuç ile makaledeki birincil sonuç farklı.
- Rastgeleleştirme ve gizleme yöntemi yazılmamış; körleme "çift kör" sözcüğüyle geçiştirilmiş.
- Akış şeması yok; kayıp ve dışlanma nedenleri açıklanmamış.
- Zararlar rapor edilmemiş veya yalnızca "ciddi olay olmadı" denmiş.
- Önceden belirlenmemiş analizler birincil bulgu gibi sunulmuş; protokol değişikliği anılmamış.
- Veri paylaşım beyanı yok.
Göndermeden önce 10 maddelik kontrol
- Başlıkta "randomize" geçiyor mu?
- Kayıt defteri, numara ve tarih özet sonunda ve metinde var mı?
- Protokol ve analiz planına erişim bilgisi verildi mi?
- Rastgeleleştirme dizisi, gizleme ve atama ayrı ayrı yazıldı mı?
- Körlemede kimin kör olduğu belirtildi mi?
- Birincil sonuç kayıttaki ile tutarlı mı?
- Akış şeması hazır mı?
- Zararlar tablo halinde verildi mi?
- Veri paylaşım ve finansman beyanları tamam mı?
- Doldurulmuş CONSORT listesi gönderim sistemine yüklendi mi?
Kurgusal katılımcı akışı ve özet cümlesi
CONSORT 2025 akış şemasında her grup için randomize edilen, girişimi alan ve analiz edilen sayılar ile kayıp ve dışlama nedenleri gösterilir. Kurgusal bir örnek:
- 412 kişi uygunluk için değerlendirildi; 112 kişi dışlandı (ölçütleri karşılamadı 78, katılmayı reddetti 26, diğer nedenler 8).
- 300 kişi randomize edildi: girişim grubu 150, kontrol grubu 150.
- Girişim grubunda 6 kişi izlemden çıktı, kontrol grubunda 9 kişi çıktı; birincil sonuç analizine sırasıyla 144 ve 141 kişi alındı.
Özet için CONSORT 2025'in istediği öğeler arasında her grupta randomize edilen sayı, birincil sonuç için analiz edilen sayı, her grup için sonuç ve etki büyüklüğü ile kesinliği, önemli zararlar ve kayıt numarası bulunur. Bu bilgileri bir cümlede toplayabilirsiniz: "300 katılımcı randomize edildi (150/150); birincil sonuç [değer] ile [değer] (fark [..]; %95 GA [..]); girişim grubunda [zarar] [n] kişide görüldü; kayıt: [defter, numara]."
Yardımcı kaynaklar
CONSORT sitesi, randomize çalışma raporunu yazmaya yardımcı çevrimiçi bir yazım aracına (COBWEB) ve protokol yazımı için SPIRIT 2025 kılavuzuna yönlendirir; SPIRIT 2025 protokol için 34 maddelik kontrol listesi sunar. Çalışmayı planlarken SPIRIT'i, raporlarken CONSORT'u kullanırsanız protokol ile makale arasındaki tutarlılık kendiliğinden artar. CONSORT 2025 ayrıca "hasta ve halkın katılımı" ve "açık bilim" gibi yeni başlıklar içerir; önceki sürümü bilenler bu başlıkları ayrıca kontrol etmelidir.
Doçentlik dosyanızda bu çalışma hangi maddeye girer?
Tablo 10 randomize kontrollü çalışmaya ayrıca puan vermez; puan derginin dizinine ve yazar sırasına göre belirlenir (2026 Ekim Dönemi). Tezden üretilmemiş makale SCIE/SSCI dergide Madde 1 (a) bendinde Q1 30, Q2 20, Q3 15, Q4 10 puandır; ESCI/Scopus dergide 10, TR Dizin dergide Madde 2 (a) bendinde 10 puandır. Tezden üretildiyse yalnız Madde 3'te puanlanır. Madde 1 için zorunlu şart, doktora/uzmanlık sonrası a bendinden en az üç makalede başlıca yazar olmak kaydıyla en az 40 puandır; çok yazarlı RKÇ'lerde başlıca yazar olup olmadığınız bu şart için belirleyicidir. Üç ve daha fazla yazarlı makalede başlıca yazar puanın yarısını alır. Kurgusal örnek: SCIE Q1 dergide 8 yazarlı RKÇ'de toplam 30 puandan başlıca yazara 15 puan, kalan 15 puan diğer yedi yazar arasında eşit bölünür (yaklaşık 2,14). Hesabı puan hesaplayıcıda deneyebilir, uygun dergileri dergi öneri aracıyla listeleyebilir ve gerekirse destek sayfasından yararlanabilirsiniz. Yazar sırası ve katkı için yazarlık kriterleri yazısına bakın.
Bu başlık, bilimsel makale nasıl yazılır yazısında anlatılan sürecin bir parçasıdır. Konuyla ilgili CONSORT terimi sözlükte ayrıca tanımlanmıştır. Sözlükte ICMJE maddesi bu kavramı kısaca açıklar.
Sık sorulanlar
CONSORT 2025'te kaç madde var?
CONSORT 2025 kontrol listesi 30 maddelik olarak tanıtılır ve katılımcıların çalışma boyunca ilerleyişini gösteren bir akış şeması içerir.
Çalışmayı ne zaman kayıt ettirmeliyim?
ICMJE, kaydın ilk katılımcının onamı alındığı sırada veya öncesinde yapılmasını yayın değerlendirmesi için koşul olarak önerir. Makale gönderirken yapılan geriye dönük kayıt ICMJE'nin amaçlarını karşılamaz.
Etik kurul onayı çalışma kaydı yerine geçer mi?
Hayır. ICMJE'ye göre bağımsız bir inceleme kurulunun onayı, prospektif çalışma kaydı gerekliliğini karşılamaz.
Kaynaklar
- SPIRIT-CONSORT — CONSORT 2025(yeni sekmede açılır)CONSORT 2025: 30 maddelik kontrol listesi ve akış şeması; açıklama ve ayrıntılandırma belgesi
- CONSORT 2025 genişletilmiş kontrol listesi(yeni sekmede açılır)Madde 1-30: başlık/özet, açık bilim (kayıt, protokol, veri paylaşımı, finansman), giriş, yöntem, bulgular, tartışma
- ICMJE — Klinik çalışmalar(yeni sekmede açılır)İlk katılımcı onamında veya öncesinde kayıt koşulu; kayıt numarası özetin sonunda; veri paylaşım beyanı
- ICMJE — Gönderime hazırlık(yeni sekmede açılır)Klinik çalışma özetlerinde CONSORT özet maddeleri; istatistik ve sonuç ilkeleri
- ÜAK — Tablo 10 Sağlık Bilimleri Temel Alanı (2026 Ekim Dönemi)(yeni sekmede açılır)Madde 1 ve 2 puanları; yazar payı