İçeriğe geç

Durak 3 · Yayın ve Makale

Yazarlık Kriterleri ve Yazar Sırası: ICMJE ve Başlıca Yazar

  • Bölüm: Yayın ve Makale
  • Yazı 42 / 42
  • Son doğrulama:
Yayın ve Makale · Yazı 42 / 42%100 tamamlandı
Bu sayfada

Kısa yanıt

Yazarlık, katkıyı ve sorumluluğu birlikte gerektirir. ICMJE dört ölçütün hepsinin karşılanmasını ister. Doçentlikte ise ayrıca Tablo 10'un "başlıca yazar" tanımı vardır: tek yazar, ilk sıradaki yazar veya danışmanı olduğunuz lisansüstü öğrenciyle yazılan makalede danışman. Puan payı buna göre belirlenir.

ICMJE'nin dört yazarlık ölçütü

ICMJE'nin önerilerine göre yazar olmak için aşağıdakilerin hepsi gerekir:

  1. Çalışmanın tasarımına veya kavramsal çerçevesine ya da verinin toplanmasına, analizine veya yorumuna önemli katkı.
  2. Metnin hazırlanmasına veya önemli entelektüel içerik açısından eleştirel olarak gözden geçirilmesine katkı.
  3. Yayımlanacak son sürümün onayı.
  4. Çalışmanın bütün yönlerinden sorumluluk almayı kabul etmek; doğruluk ve bütünlüğe ilişkin sorular ortaya çıkarsa bunları araştırıp çözmek.

Bu ölçütlerin tümünü karşılamayan kişiler yazar olarak değil, teşekkür bölümünde anılır. ICMJE bu gruba yalnızca fon sağlayanlar, genel gözetim veya idari destek verenler, yazım veya dil düzenlemesi yapanlar örneğini verir. Katkıları belirtilir ve adlarının anılması için yazılı izin alınır; çünkü teşekkür onay izlenimi verebilir.

Sorumlu yazarın rolü

Sorumlu yazar, gönderimden yayına kadar dergiyle yazışmayı yürüten kişidir. Yazar bilgileri, etik onay, çalışma kaydı ve bildirimler gibi idari gereklilikleri tamamlatır; yayından sonra eleştirilere ve veri taleplerine erişilebilir kalır. Bazı görevleri ortak yazarlar üstlenebilir.

Yazar sırası

ICMJE, sırayı yazar grubunun ortak kararla belirlediğini belirtir. Yazar sırasının anlamı alanlara ve dergilere göre farklılık gösterebilir; bu yüzden gönderimden önce herkesle açıkça konuşun. Bu konuşmada şunları netleştirin:

  • Kim ilk sırada, kim son sırada olacak?
  • Her yazarın katkısı nedir?
  • Sorumlu yazar kim?
  • Gönderimden sonra liste değişirse hangi usul izlenecek?

COPE'un temel uygulamaları, yazar ve katkıda bulunan kurallarının açık olmasını ve anlaşmazlıkların çözülmesine yönelik yolların bulunmasını bekler. Anlaşmazlık çıkarsa dergi politikasını ve kurumunuzun yayın etiği birimini kullanın; kişisel suçlama yerine ölçütlere dayanın.

Yapay zekâ ve yazarlık

ICMJE'ye göre yapay zekâ araçları yazar olarak gösterilemez ve yazar olarak atıf yapılamaz, çünkü çalışmanın sorumluluğunu alamazlar. İnsan yazarlar yapay zekâ destekli içeriğin doğruluğundan, intihal olmamasından ve alıntıların doğru verilmesinden sorumludur. Kullanımı gönderimde, kapak mektubunda ve ilgili bölümde bildirin (kapak mektubu).

Tablo 10'da başlıca yazar

Tablo 10 Sağlık Bilimleri Temel Alanı'na göre başlıca yazar şunlardır:

  • Tek yazarlı makalede yazar
  • İlk sıradaki yazar
  • Danışmanı olduğu lisansüstü öğrenci(ler)le yazılan makalede danışman (ikinci danışman sayılmaz)

ÜAK'ın 2026 Ekim dönemi SSS belgesinin 18. sorusu, başlıca yazar tanımının temel alana göre değiştiğini ve başvurulan temel alanın şartlarına bakılması gerektiğini belirtir. Ayrıntılı sayfa için başlıca yazar nedir yazısını okuyun.

Yazar payı hesabı

Tablo 10 özetine göre makalede:

  • Tek yazarlıysa puan tamdır.
  • İki yazarlıysa başlıca yazar 0,8, ikinci yazar 0,5 pay alır.
  • Üç veya daha fazla yazarlıysa başlıca yazar puanın yarısını alır, kalan yarı diğer yazarlar arasında eşit bölünür.
  • İki veya daha fazla yazarlı makalede başlıca yazar belirtilmemişse puan eşit bölünür.

Örnek: 30 puanlık bir makale beş yazarlıysa ve siz başlıca yazarsanız payınız 15 puandır; kalan 15 puan diğer dört yazara 3,75'er puan olarak dağılır. Siz son sıradaysanız ve başlıca yazar olarak sayılmıyorsanız payınız 3,75 puandır. Hesap için puan hesaplayıcıyı kullanın.

Zorunlu şartla bağlantı

Madde 1'de doktora veya uzmanlık sonrası (a) bendinden en az üç makalede başlıca yazar olmanız gerekir; Madde 2'de de en az iki yayında başlıca yazarlık aranır. Bu nedenle yazar sırasını makale planlanırken konuşmak puanınızı doğrudan etkiler. Şartlar: uluslararası makale şartı (Madde 1) ve ulusal makale şartı (Madde 2). Yazar sırasını puana göre dürüstlükten uzak biçimde değiştirmek ICMJE ölçütleriyle çelişir; sıra gerçek katkıyı yansıtmalıdır.

Yazarlık konuşması için kontrol listesi

Çalışmaya başlarken ekiple şu konuları yazılı olarak netleştirin:

  • Hangi katkılar yazarlık için yeterli sayılacak?
  • Yazar sırası hangi ilkeye göre belirlenecek?
  • Sorumlu yazar kim olacak?
  • Yazarlık değişirse hangi süreç izlenecek?
  • Yapay zekâ kullanımı nasıl bildirilecek?
  • Teşekkür bölümünde kimler anılacak ve izinleri kim alacak?

Yazılı bir not, sonradan ortaya çıkabilecek anlaşmazlıkları azaltır.

Danışman ve öğrenci ilişkisi

Lisansüstü öğrenciyle yazılan makalede danışman Tablo 10'a göre başlıca yazar sayılır. Bu, yazar sırasının danışmanı ilk sıraya koymayı gerektirdiği anlamına gelmez; başlıca yazar tanımı puan hesabına ilişkindir, sıra ise ICMJE'ye göre yazar grubunun kararıdır. Sıra gerçek katkıyı yansıtmalı, puan hedefi tek başına belirleyici olmamalıdır.

Çok merkezli ve çok yazarlı çalışmalar

Çok sayıda yazarlı çalışmalarda Tablo 10'a göre kalan yarı diğer yazarlara eşit bölündüğü için kişi başına düşen pay küçülür. Bu durumda başlıca yazarın payı yarıdır. Yazar sayısının sınırı derginin politikasına bağlıdır; ICMJE ölçütlerini karşılamayan kişiler yazar olarak eklenmemelidir.

Anlaşmazlık çıkarsa

Önce ICMJE ölçütlerine dönün: kim hangi katkıyı yaptı? Ardından derginin yazarlık politikasını ve kurumunuzun yayın etiği mekanizmalarını kullanın. COPE yazarlık anlaşmazlıkları için dergilerin tanımlı süreçlere sahip olmasını bekler. Kişisel suçlama yerine belgelenmiş katkılara dayanın.

Kısa özet

Yazarlık ölçütlerini karşılamayan bir kişiyi puan veya nezaket için yazar yapmayın; ölçütleri karşılayan bir kişiyi de dışarıda bırakmayın. Başlıca yazarlık puan payını belirler ancak yazar sırasını kendiliğinden belirlemez. Sırayı gerçek katkıya göre ve açık bir konuşmayla kararlaştırın; sonucu yazılı olarak saklayın.

Teşekkür bölümü

Yazarlık ölçütlerini karşılamayan katkılar teşekkür bölümünde belirtilir. ICMJE'ye göre bu kişilerin özel katkıları açıklanmalı ve anılmak için yazılı izinleri alınmalıdır; çünkü teşekkür, bulguların onaylandığı izlenimini verebilir. Dil düzenlemesi, istatistik danışmanlığı veya fon sağlama bu bölüme girer. Katkıyı bu bölümde dürüstçe belirtmek, yazarlık tartışmalarını da azaltır.

Kopyalanabilir iskelet: yazarlık katkı çizelgesi

Çalışma planlanırken her kişi için ICMJE'nin dört ölçütünü sorgulayın ve not edin:

  • Kişi (rol olarak yazın: araştırmacı 1, danışman, istatistikçi vb.):
  • 1. ölçüt: tasarıma veya veri toplama, analiz, yorumlamaya esaslı katkı (evet/hayır, nasıl):
  • 2. ölçüt: metni yazma veya önemli entelektüel içerik için eleştirel gözden geçirme:
  • 3. ölçüt: yayımlanacak son sürümün onayı:
  • 4. ölçüt: çalışmanın tüm yönlerinden sorumluluğu kabul:
  • Sonuç: dört ölçüt sağlanıyor mu → yazar; değilse teşekkür bölümü (katkı yazılarak)

ICMJE'ye göre fon bulmak, genel gözetim, dil düzenlemesi veya yazım yardımı tek başına yazarlık ölçütünü doldurmaz; bu kişiler teşekkür bölümünde, katkıları belirtilerek ve yazılı izinleri alınarak anılır.

Kurgusal örnek: yazar sırası ve puan payı

Kurgusal bir makalede üç yazar vardır: veriyi toplayıp ilk taslağı yazan araştırma görevlisi (ilk yazar, başlıca yazar), analizi yapan ikinci yazar ve çalışmayı tasarlayıp metni eleştirel okuyan üçüncü yazar. Makale Q1 SCIE dergide, 30 puanlık Madde 1 (a) bendindedir. Tablo 10'a göre üç ve daha fazla yazarlı makalede başlıca yazar puanın yarısını alır, kalan yarı diğer yazarlara eşit bölünür (2026 Ekim Dönemi): ilk yazar 15, diğer iki yazar 7,5'er puan. Yazar sırası bu hesabı etkilediğinden, sıra ve başlıca yazar belirleme çalışmanın başında, ICMJE'nin dediği gibi yazar grubunca birlikte kararlaştırılmalıdır; bir sıra anlaşmazlığında karar vermek editörün değil, çalışmanın yapıldığı kurumun işidir.

Sık yapılan hatalar

  • Katkısı olmayan birini nezaket veya hiyerarşi nedeniyle yazar yapmak (haksız yazarlık).
  • Ölçütleri karşılayan birini yazarlıktan çıkarmak, ona metni inceleme fırsatı vermemek.
  • Sıra ve başlıca yazarlığı yazım bittikten sonra konuşmak.
  • Yazar eklemeyi veya çıkarmayı gönderimden sonra yapmaya kalkmak: ICMJE, editörün tüm yazarlardan imzalı onay isteyeceğini belirtir.
  • Yapay zekâ aracını yazar olarak listelemek; ICMJE buna izin vermez.

Bu sayfayı okuduktan sonra

  1. Yukarıdaki çizelgeyi çalışmanızın tüm katkıcıları için doldurun.
  2. Yazar sırasını ve başlıca yazarı yazılı olarak kararlaştırın (başlıca yazar nedir).
  3. Puan etkisini yazar sayısına göre puan paylaşımı sayfasından ve puan hesaplayıcıdan görün; terimler için sorumlu yazar ve haksız yazarlık maddelerine bakın.

Sık sorulanlar

Danışman her zaman başlıca yazar mıdır?

Tablo 10'a göre danışmanı olduğunuz lisansüstü öğrenci(ler)le yazılan makalede danışman başlıca yazar sayılır; ikinci danışman sayılmaz. Bu, danışmanlığı yaptığınız lisansüstü öğrenciyle yazılan makaleler için geçerlidir.

Başlıca yazar belirtilmemişse puan nasıl bölünür?

Tablo 10 özetine göre başlıca yazarı olmayan iki veya daha fazla yazarlı makalede puan eşit bölünür.

Veri toplayan kişi yazar olabilir mi?

Veri toplama tek başına yeterli değildir; ICMJE dört ölçütün tamamını arar. Yalnızca fon sağlayan, genel gözetim yapan veya dil düzenleyen kişiler teşekkür bölümünde anılmalıdır.

Yapay zekâ yazar olarak gösterilebilir mi?

Hayır. ICMJE yapay zekâ araçlarının yazar olarak gösterilemeyeceğini belirtir; çünkü sorumluluk alamazlar.

Yazar sırasını kim belirler?

ICMJE'ye göre yazar grubu birlikte karar verir; editörler belirlemez.

Kaynaklar

  1. ICMJE — Yazarların ve katkıda bulunanların rolü(yeni sekmede açılır)Dört yazarlık ölçütü, sorumlu yazar, yazar sırası, teşekkür, yapay zekâ
  2. ÜAK — Tablo 10 Sağlık Bilimleri Temel Alanı(yeni sekmede açılır)Başlıca yazar tanımı ve yazar payı
  3. ÜAK — 2026 Ekim Dönemi Sıkça Sorulan Sorular(yeni sekmede açılır)Soru 18: başlıca yazar tanımının temel alana göre değişmesi
  4. COPE — Core Practices(yeni sekmede açılır)Yazarlık ve katkıda bulunanlık ile anlaşmazlık çözümü

Son doğrulama:

Hata bildir

Bu sitedeki içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; resmî görüş veya hukuki danışmanlık değildir. Bağlayıcı olan ÜAK ve YÖK'ün resmî metinleridir.