İçeriğe geç

Durak 3 · Yayın ve Makale

Dilimleme ve Mükerrer Yayın Nedir? COPE ve ICMJE Tanımları

  • Bölüm: Yayın ve Makale
  • Yazı 10 / 42
  • Son doğrulama:
Yayın ve Makale · Yazı 10 / 42%24 tamamlandı
Bu sayfada

Kısa yanıt

Mükerrer yayın, önceki bir yayınla önemli ölçüde örtüşen çalışmanın bunu açıkça belirtmeden yeniden yayımlanmasıdır. Dilimleme (salam yayıncılığı), tek bir çalışmanın sonuçlarının gereksiz biçimde birkaç ayrı yayına bölünmesi demektir. ICMJE, örtüşmenin kapak mektubunda bildirilmesini ve ilgili metinlerin dergiye verilmesini önerir.

Bu yazı tanımları ve usulü anlatır; belirli bir durumu değerlendirmez.

ICMJE'nin çerçevesi

ICMJE'nin "Çakışan Yayınlar" bölümüne göre:

  • Eşzamanlı gönderim: Aynı makale, hangi dilde olursa olsun, aynı anda birden fazla dergiye gönderilmemelidir. Bu, çatışan yayın iddialarına ve boşa giden hakem emeğine yol açar.
  • Mükerrer ve önceki yayın: Önceki bir yayınla önemli ölçüde örtüşen çalışmayı açık atıf olmadan yeniden yayımlamak mükerrer yayındır. Kamuya açık hâle getirilmiş bilgi de önceki yayın sayılabilir. Bunun önemi, aynı verinin tekrar sayılarak bilimsel kanıtı çarpıtabilmesidir.
  • Bildirim: Yayımlanmış veya bekleyen çalışmalarla örtüşme kapak mektubunda belirtilmeli ve ilgili materyalin kopyaları sunulmalıdır.
  • Sonuçları: Bildirilmeyen mükerrer yayın hızlıca reddedilmelidir; yayımlandıktan sonra fark edilirse makale geri çekilebilir.

Kabul edilen durumlar

ICMJE bazı durumların mükerrer yayın sayılmadığını belirtir:

  • Ön rapordan (mektup, ön baskı, özet, poster) sonra tam raporun değerlendirilmesi.
  • Sağlık teknolojisi değerlendirmeleri veya düzenleyici kurum raporlarındaki sonuçlar.
  • Toplantıda sunulup tam yayımlanmamış çalışmalar.
  • Kayıt sistemine yapılandırılmış kısa özet olarak konan çalışma sonuçları.
  • Çeviri; ayrıca belirli koşullarda ikincil yayın.

İkincil yayın koşulları: iki dergi editörünün onayı, birincil yayının önceliğinin korunması, farklı okur kitlesi, orijinal yazarlar ve verilerin doğru yansıtılması, ilk yayına açık atıf ve başlıkta ikincil yayın ifadesi.

COPE ne söyler?

COPE'un temel uygulamaları, fikrî mülkiyet başlığı altında dergilerin ve yayıncıların önceki yayın, intihal ve mükerrer yayına ilişkin kurallarını açık biçimde tanımlamasını bekler. COPE'un bu konuya ilişkin ayrıntılı pozisyon belgelerine bizim erişimimiz sağlanamadığı için burada belge içeriklerini özetlemiyoruz; ayrıntı için COPE'un sitesinde "redundant publication" ve "salami slicing" başlıklarını arayın.

Dilimleme ile meşru ayrı yayın arasındaki fark

Aynı çalışmanın veri kümesinden birden fazla makale çıkarmak her zaman sorun değildir. Pratikte şu sorular yol gösterir:

  1. Her makalenin farklı, açıkça tanımlanmış bir sorusu var mı?
  2. Makaleler birbirini atıflıyor ve ilişkiyi açıkça belirtiyor mu?
  3. Her makale kendi başına yeterli yöntem ve bulgu sunuyor mu, yoksa bir sonucu yapay biçimde parçalayıp ayrı yayınlar mı yaratıyor?
  4. Aynı bulgu, tablo veya şekil iki yayında yeniden sunuluyor mu?
  5. Dergilere durum açıkça bildirildi mi?

Bu soruların yanıtı belirsizse editöre durumu önceden açıkça yazın ve yönlendirmesini isteyin.

Önlem ve bildirim adımları

  • Çalışmaya başlamadan önce yayın planı yapın: hangi soru hangi makalede?
  • Önceki yayınlarınızı, bildirilerinizi, tez ve ön baskıları listeleyin.
  • Örtüşme varsa bunu kapak mektubunda belirtin ve ilgili materyali ekleyin (kapak mektubu).
  • Aynı makaleyi aynı anda iki dergiye göndermeyin.
  • Önceki yayınlarınıza makalede açık atıf verin.
  • Tezden makale çıkarıyorsanız dergi politikasını okuyun (tezden makale nasıl çıkarılır).

Doçentlik bağlamı

Tablo 10 her çalışmanın yalnızca tek bölümde puanlanmasını ister; ÜAK SSS Soru 23'e göre birden fazla bölüme uyan çalışmada tek bölüm seçilir ve başvuru kesinleştikten sonra değiştirilemez. Ayrıca yayından sonra tespit edilen mükerrer yayın geri çekilmeyle sonuçlanabilir. Bu nedenle puan hesabınızı yaparken aynı çalışmayı birden fazla kalemde saymayın; puan hesaplayıcıda her çalışmayı tek kez girin. Tezden üretilen yayın için Madde 3 sayfasına bakın. Yazarlık konusunda yazarlık kriterleri yazısını okuyun.

Örnek durumlar (kurgusal)

Aşağıdaki durumlar tanımları somutlaştırmak içindir; belirli bir kişi veya çalışma hakkında değerlendirme değildir.

  • Durum A: Bir araştırma ekibi tek bir kohort çalışmasının birincil sonucunu bir makalede, farklı bir ikincil sorusunu başka bir makalede yayımlıyor; ikinci makale ilkine açıkça atıf yapıyor ve yöntemi özetliyor. Bu tür bir ayrım, her makale kendi sorusuna yeterli kanıt sunuyorsa ve ilişki bildiriliyorsa tipik olarak kabul edilebilir.
  • Durum B: Aynı veri ve aynı sonuç, farklı başlık ve sözcüklerle ikinci bir dergiye gönderiliyor; ilk yayın belirtilmiyor. Bu durum ICMJE'nin tarif ettiği mükerrer yayın niteliğindedir.
  • Durum C: Bir kongre özeti, daha sonra tam makale olarak gönderiliyor. ICMJE'ye göre özet gibi ön rapor tam makalenin değerlendirilmesini kendiliğinden engellemez; derginin politikasına bakılır ve ilişki kapak mektubunda belirtilir.

Editör ne yapar?

ICMJE'ye göre bildirilmeyen mükerrer yayın hızla reddedilmelidir; yayımlandıktan sonra saptanırsa makale geri çekilebilir. Böyle bir durumla karşılaşırsanız editörle açık ve zamanında iletişim kurmak en doğru yoldur.

Yazar için kontrol listesi

  • Bu makalenin verileri başka bir yayında kullanıldı mı?
  • Tez, bildiri, poster veya ön baskı olarak yayımlandı mı?
  • Başka bir dergide değerlendirmede mi?
  • Önceki yayınlarım makalede açıkça atıflandı mı?
  • Kapak mektubunda ilişki bildirildi mi?
  • Her makalenin kendi sorusu ve yeterli yöntemi var mı?

Doçentlik yönüyle

Puan planlarken makalelerin gerçekten ayrı çalışmalar olması gerektiğini unutmayın; yapay biçimde parçalanmış yayınlar puan sayısını artırsa da bilimsel itibarı ve makalenin geçerliliğini riske atar. Her çalışmanın tek bölümde puanlanması kuralı da aynı mantığa dayanır.

Kısa not: Neden önemli?

Mükerrer yayın ve dilimleme tartışmaları, bilimsel kanıtın doğru temsil edilmesiyle ilgilidir. ICMJE, tekrarlanan verinin çift sayılarak kanıt tabanını çarpıtabildiğini vurgular. Bu nedenle amaç bir ceza aramak değil, şeffaflıktır: ilişkiyi açıkça bildiren, önceki çalışmaya atıf veren ve her makaleyi kendi sorusuna odaklayan yazar çoğu zaman sorun yaşamaz. Emin olmadığınız bir durumda dergi editörüne yazıp kapak mektubunda durumu açıklamak en güvenli yoldur. Kurumunuzun yayın etiği birimi de yönlendirme sağlayabilir.

Aynı veri kümesinden birden fazla makale ve ön baskılar

ICMJE'nin aynı veri tabanına dayanan makalelere ilişkin bölümü, birden fazla makalenin yayımlanabilmesi için bunların birbirine önemli ölçüde katkı yapmasını ve önceki yayınlara atıf verilmesini ister. Klinik çalışmaların ikincil analizlerinde birincil yayına atıf, ikincil analiz olduğunun açıkça yazılması ve birincil çalışmanın kayıt numarasının kullanılması beklenir. Büyük bir çalışmadan baştan çok sayıda ayrı soru planlanmışsa da asıl ölçüt şeffaflıktır: okur ilişkiyi görebilmelidir.

Ön baskı konusunda ICMJE'nin önerileri şunlardır: ön baskı sunucusuna konan çalışmayı dergiye bildirin ve bağlantısını verin; ön baskıyı sonradan çıkan sürümlere yönlendirmek yazarın sorumluluğudur; hakem sürecinde revizyonlarla oluşan ara sürümleri veya yayımlanmış makaleyi ön baskı sunucusuna koymayın. Dergilerin ön baskı politikaları farklıdır, bu yüzden ön baskıdan önce hedef derginin yönergesine bakın.

Kurgusal örnek: yayın planı çizelgesi

Kurgusal bir ekip, 400 hastalık bir kohortun verisinden üç makale düşünüyor. Gönderimden önce her makale için şu satırları yazıyorlar:

  • Makale 1: birincil soru ve birincil sonuç; veri kümesi ve dönem.
  • Makale 2: ikincil soru (farklı sonuç değişkeni); makale 1'e atıf ve yöntemin özeti.
  • Makale 3: alt grup analizi; planlanmış mı, sonradan mı eklendi; makale 1 ve 2'ye atıf.
  • Ortak tablo veya şekil var mı? Varsa hangi makalede yer alacak, diğerinde yeniden sunulmayacak mı?
  • Her kapak mektubunda hangi ilişki bildirilecek?

Ekip, makale 3'ün yalnızca makale 1'in sonucunu parçalayan bir yinelemesi olduğunu fark ederse onu ayrı yayın yapmayıp makale 1'e eklemeyi seçer. Bu karar, doçentlik puanı sayısından bağımsız, bilimsel gerekçeye dayanır.

Sık yapılan hatalar

  • Tezden üretilen makaleyi ve tez özetini ilişkilendirmeden iki ayrı yayın gibi sunmak.
  • Kongre özetini yayımlanmış tam metinle aynı çalışma olarak bildirmemek.
  • Ön baskıyı dergiye söylememek.
  • Aynı tabloyu iki makalede yeniden kullanıp ilkine atıf yapmamak.
  • "Başka dilde olduğu için ayrı yayındır" varsayımı: ICMJE farklı dilde aynı anda gönderimi de çakışma sayar.

Bu sayfayı okuduktan sonra

  1. Elinizdeki veri kümesi için makale bazında soru, sonuç ve ilişki çizelgesini yazın.
  2. Tez, bildiri, poster ve ön baskılarınızı listeleyip her gönderimde kapak mektubuna işleyin (kapak mektubu).
  3. İlgili kavramlar için dilimleme ve tekrar yayım maddelerine, tezden makale için Madde 3 sayfasına bakın.

Sık sorulanlar

Aynı veri setinden iki makale yazmak mükerrer yayın mıdır?

Otomatik olarak değildir. Farklı sorulara yanıt veren, birbirini açıkça atıflayan ve örtüşmeyi bildiren makaleler olabilir. Sorun, aynı sonuçların açık atıf ve bildirim olmadan yeniden sunulmasıdır.

Kongrede sunduğum özeti sonradan makale yapabilir miyim?

ICMJE'ye göre özet gibi ön raporlar, tam makalenin değerlendirilmesini kendiliğinden engellemez. Yine de dergi politikasını okuyun ve ilişkiyi kapak mektubunda belirtin.

Ön baskı yayımlamak mükerrer yayın sayılır mı?

ICMJE ön baskının derginin ilgisini ve önceliğini etkileyebileceğini söyler; dergi politikasına bakın, ön baskıyı dergiye bildirin ve bağlantısını verin.

Aynı makaleyi iki dilde yayımlamak mümkün mü?

ICMJE belirli koşullarla ikincil yayını kabul eder: iki dergi editörünün onayı, birincil yayının önceliği, farklı okur kitlesi, ilk yayına açık atıf ve başlıkta ikincil yayın ibaresi gibi.

Doçentlikte aynı çalışma birden fazla kez puanlanır mı?

Hayır. Tablo 10 ve ÜAK SSS Soru 23'e göre her çalışma tek bölümde puanlanır.

Kaynaklar

  1. ICMJE — Çakışan yayınlar(yeni sekmede açılır)Eşzamanlı gönderim, mükerrer ve önceki yayın, kabul edilebilir ikincil yayın koşulları, ön baskı, özetler
  2. COPE — Core Practices(yeni sekmede açılır)Fikrî mülkiyet başlığı altında önceki yayın, intihal ve mükerrer yayın kuralları
  3. ÜAK — Tablo 10 Sağlık Bilimleri Temel Alanı(yeni sekmede açılır)Her çalışmanın tek bölümde puanlanması
  4. ÜAK — 2026 Ekim Dönemi Sıkça Sorulan Sorular(yeni sekmede açılır)Soru 23: tek bölümde puanlama

Son doğrulama:

Hata bildir

Bu sitedeki içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; resmî görüş veya hukuki danışmanlık değildir. Bağlayıcı olan ÜAK ve YÖK'ün resmî metinleridir.