Sözlük
Doçentlik sözlüğü
Terimler Türkçe alfabe sırasıyla listelenir.
88Terim
A
- Açık erişim
- Açık erişim, dijital içeriğin çevrim içi olarak ücretsiz okunabildiği ve kullanım hakları ile telif koşullarının açıkça tanımlandığı yayın modelidir.
- AHCI
- AHCI (Arts & Humanities Citation Index), Web of Science Core Collection içinde sanat ve beşeri bilimler dergilerini kapsayan atıf indeksidir.
- APC (makale işlem ücreti)
- APC (article processing charge), bazı dergilerin makalenin işlenmesi veya yayımı için yazardan aldığı ücrettir. YÖK'ün yağmacı dergi ölçütleri, Q4 dergilerde editöryal veya basım ücreti alınıp alınmamasına bakar.
- Asgari başvuru şartları
- Asgari başvuru şartları, bir adayın doçentlik eser incelemesine girebilmesi için sağlaması gereken ön koşullardır: doktora veya uzmanlık unvanı, yabancı dil puanı ve yeterli bilimsel çalışma. Bu şartların sağlanması, eser değerlendirmesinde başarılı olunacağı anlamına gelmez.
- Atıf
- Atıf, bir yayının başka bir yayının kaynakçasında anılmasıdır. Tablo 10 M5 maddesinde atıf, indeks ve yayın türüne göre ayrı puanlanır.
B
- BAP (Bilimsel Araştırma Projeleri)
- BAP (Bilimsel Araştırma Projeleri), üniversitelerin iç kaynaklı araştırma projelerini desteklemek için yürüttüğü proje programıdır.
- Başlıca yazar
- Başlıca yazar, Tablo 10 kapsamında bir makalede aday olarak tam veya ağırlıklı puan alan ana yazardır. Tek yazarlı makalede aday, ilk sıradaki yazar olduğunda ve danışmanı olduğu lisansüstü öğrenciyle yazdığı makalede danışman olarak başlıca yazar sayılır.
- Başlıca yazarı belirtilmemiş makale
- Başlıca yazarın belirtilmediği iki veya daha fazla yazarlı makalede Tablo 10 toplam puanı yazarlar arasında eşit böler. Başlıca yazara ayrılan yarım pay veya 0,8 katsayısı bu durumda uygulanmaz.
- Başvuru geri çekme
- Başvuru geri çekme, adayın son başvuru tarihinden sonraki 10 gün içinde, yalnızca DBS üzerinden yaptığı talepdir. Geri çeken aday başvurusunu yapmamış sayılır ve izleyen dönemde yeniden başvurabilir; ödenen ücret iade edilmez.
- Başvurunun iptali
- Başvurunun iptali, ÜAK'ın başvuruyu eksik veya hatalı belge, asgari şartların sağlanmaması ya da etik ihlal gibi bir nedenle sonuçlandırmadan sona erdirmesidir. Yeniden başvuru zamanı iptal nedenine göre değişir.
- Başvuruyu Sonlandır işlemi
- "Başvuruyu Sonlandır", DBS'de başvuru bilgi ve belgelerinin girişinden sonra yapılan ve başvuruyu tamamlayan işlemdir. Bu işlemden sonra bilgi veya belgeye ekleme, çıkarma ya da düzeltme yapılamaz.
- Beyanname
- Beyanname, adayın DBS'de puanlanmasını istediği eserleri ve faaliyetleri ilgili tablo maddelerine yerleştirdiği formdur. Başvuru sonlandırılmadan önce doldurulup puan hesabı yaptırılabilir.
- Bilgilendirilmiş onam
- Bilgilendirilmiş onam, bir katılımcının çalışmaya ilişkin bilgileri anladıktan sonra gönüllü olarak verdiği onaydır. Kimliği belirlenebilir hasta içeren yayınlarda ICMJE, hastanın yayın metnini görmesini bu onayın bir parçası sayar.
- Bilim alanı
- Bilim alanı, bir temel alanın içinde adayın başvuru yaptığı daha dar uzmanlık sınıfıdır. Aynı dönemde iki ayrı bilim alanından doçentlik başvurusu yapılamaz.
- Bilimsel araştırma ve yayın etiği ihlali
- Bilimsel araştırma ve yayın etiği ihlali, ÜAK Etik Yönergesi'nin saydığı intihal, sahtecilik, çarpıtma, tekrar yayım, dilimleme ve haksız yazarlık gibi eylemlerdir. İhlal kararı alınan adayın başvurusu iptal edilir.
- BKCI
- BKCI (Book Citation Index), Web of Science Core Collection içinde kitap içeriğini kapsayan indekstir. Tablo 10, BKCI kapsamındaki kitap ile kitaptaki bölümü ayrı puanlar.
C
- CARE
- CARE, vaka takdimlerinin eksiksiz, şeffaf ve veri analizine uygun biçimde raporlanması için hazırlanmış EQUATOR Network kılavuzudur.
- CiteScore
- CiteScore, Scopus'ta indekslenen bir dergiye ait dört yıllık atıf sayısının, aynı dört yılda indekslenen belge sayısına bölünmesiyle elde edilen Elsevier göstergesidir.
- CONSORT
- CONSORT, randomize kontrollü çalışmaların raporlanmasına yönelik EQUATOR Network kılavuzudur; güncel sürümü CONSORT 2025'tir.
- CPCI
- CPCI (Conference Proceedings Citation Index), Web of Science Core Collection içinde bilimsel toplantı bildirilerini kapsayan indekstir.
Ç
- Çarpıtma (etikte)
- Çarpıtma, araştırma kayıtlarını veya verileri tahrif etmek, kullanılmayan cihaz ya da materyali kullanılmış gibi göstermek veya destek alınan kişi ve kuruluşların çıkarına göre sonuçları şekillendirmektir. ÜAK Etik Yönergesi bunu etik ihlal sayar.
- Çeyreklik (Q1–Q4)
- Çeyreklik (Q1–Q4), bir derginin Clarivate sınıflamasındaki ilgili kategori içinde aldığı dört dilimlik sıralamadır. Tablo 10'da Q1 en yüksek puanı, Q4 en düşük puanı alır.
- Çıkar çatışması
- Çıkar çatışması, maddi kazanç gibi ikincil bir çıkarın, çalışmanın bilimsel değerlendirmesi gibi birincil bir çıkarı etkileyebileceği durumdur.
D
- Denklik
- Denklik, yurt dışında alınmış bir diploma veya unvanın Türkiye'de ilgili kurumlarca tanınması işlemidir.
- Dilimleme (salam yayıncılık)
- Dilimleme, bir araştırmanın sonuçlarını bütünlüğü bozacak biçimde parçalara ayırıp birden fazla yayın olarak yayımlamak ve bunları atama ile yükselmelerde ayrı yayınlar gibi sunmaktır. ÜAK Etik Yönergesi bunu etik ihlal sayar.
- DOAJ
- DOAJ (Directory of Open Access Journals), açık erişimli dergileri listeleyen bir dizindir ve dergiler için şeffaflık ve en iyi uygulama ilkeleri yayımlar. Tablo 10 DOAJ'ı ayrı bir puan kaynağı olarak saymaz.
- Doçent
- Doçent, ÜAK tarafından doçentlik ünvanı verilen kişinin taşıdığı akademik ünvandır. Ünvan, ÜAK doçentlik değerlendirmesinin sonucuna bağlı olarak verilir.
- Doçentlik
- Doçentlik, Üniversitelerarası Kurul (ÜAK) tarafından, adayın eser ve çalışmalarının başarılı bulunması hâlinde verilen akademik ünvandır. Başvuru, asgari şartların sağlanmasını ve jüri eser incelemesini birlikte gerektirir.
- Doçentlik belgesi
- Doçentlik belgesi, eser incelemesinde başarılı bulunan adaya ÜAK Yönetim Kurulu kararıyla verilen "Doçent Unvanı" için düzenlenen belgedir. Adayın ayrıca talepte bulunmasına gerek yoktur.
- Doçentlik Bilgi Sistemi (DBS)
- Doçentlik Bilgi Sistemi (DBS), doçentlik başvurularının çevrimiçi yapıldığı ve jüri raporlarının yüklendiği ÜAK sistemidir. Sistem dbs.yok.gov.tr adresinden erişilir.
- Doçentlik Komisyonu
- Doçentlik Komisyonu, ÜAK bünyesinde başvurulan bilim alanını gözeterek eser incelemesini yürütecek jüriyi kuran komisyondur.
- Doçentlik Yönetmeliği
- Doçentlik Yönetmeliği, doçentlik başvurusunun alınması, jürinin kurulması, eser incelemesi ve etik incelemeye ilişkin usulleri düzenleyen yönetmeliktir. ÜAK, kılavuzunu ve sıkça sorulan sorularını bu yönetmelik maddelerine atıfla hazırlar.
- DOI (dijital nesne tanımlayıcısı)
- DOI, bir yayına atanan ve yayın başka bir web adresine taşınsa da değişmeyen kalıcı tanımlayıcıdır. Doçentlikte yalnızca DOI almış olmak yayının yayımlanmış sayılması için yeterli değildir.
- Doktora sonrası puan
- Doktora sonrası puan, adayın doktora veya tıp, diş hekimliği, eczacılık ve veteriner hekimlikte uzmanlık unvanını aldıktan sonra yaptığı çalışmalardan kazandığı puandır.
- Düzenleme komitesi belgesi
- Düzenleme komitesi belgesi, bilimsel toplantının düzenleme komitesinde akademisyenlerin de yer aldığını gösteren belgedir. Tablo 10, diğer uluslararası veya ulusal toplantılarda komitede resmen görevlendirilmiş bir akademisyen temsilcisi bulunmasını şart koşar.
E
- Editöre mektup
- Editöre mektup, dergide yayımlanmış makaleler hakkında okurların yorum, soru veya eleştirilerini ilettiği yazı türüdür. Tablo 10'da uluslararası dergilerde 3, hakemli ulusal dergilerde 2 puan alır.
- Erken görünüm (early access)
- Erken görünüm (early access), makalenin elektronik ortamda erişilebildiği ancak "early access", "early view", "online published" gibi ibarelerle işaretlenmiş, değişme ihtimali bulunan ön yayın hâlidir. ÜAK bu çalışmaları yayımlanmış makale saymaz.
- ESCI
- ESCI (Emerging Sources Citation Index), Web of Science Core Collection içinde yeni başlamış, niş ve açık erişimli dergileri kapsayan indekstir.
- Eser incelemesi
- Eser incelemesi, jürinin adayın eserlerini etik uygunluk, asgari şartlar, eserlerin kalitesi ve özgünlüğü, alana katkı ve genel yeterlilik açısından değerlendirdiği aşamadır.
- Etik kurul onayı
- Etik kurul onayı, insan katılımcıların yer aldığı bir araştırmanın bağımsız bir yerel, bölgesel veya ulusal inceleme kurulunca (etik kurul) uygun bulunmasıdır. ICMJE, yazarların bu onayı alıp editör istediğinde belgeleyebilmesini bekler.
F
- Faydalı model
- Faydalı model, TÜRKPATENT tarafından verilen bir koruma (tescil) belgesidir. Tablo 10 M10(c) maddesinde tescil edilmiş faydalı model ayrı puanlanır.
G
- Güvenli veri (DBS)
- Güvenli veri, DBS'nin ilgili kurumların sistemlerinden (YÖK, ÖSYM, ULAKBİM, TÜBİTAK vb.) otomatik aldığı ve başvuru ekranına yansıttığı bilgidir. Bu bilgiler adayın kendisince değiştirilemez.
H
- Hakemli dergi
- Hakemli dergi, gönderilen makalelerin editör kadrosunun dışındaki uzmanlarca değerlendirildiği dergidir. Tablo 10 ulusal makalede TR Dizin'de taranan ve taranmayan hakemli dergileri farklı puanlar.
- Haksız yazarlık
- Haksız yazarlık, aktif katkısı olmayan kişileri yazar olarak eklemek veya katkısı olanları eklememek, yazar sırasını gerekçesiz değiştirmek ya da nüfuz kullanarak yazar listesine girmektir. ÜAK Etik Yönergesi bunu etik ihlal sayar.
I
- ICMJE
- ICMJE (International Committee of Medical Journal Editors), tıp dergilerinde yazarlık, çalışmanın yürütülmesi, raporlanması, düzenlenmesi ve yayımlanması için öneriler yayımlayan uluslararası editörler komitesidir.
İ
- İkinci danışman
- İkinci danışman, bir tez çalışmasında asıl danışmanın yanında yer alan ikinci veya eş danışmandır. Tablo 10 M6 kapsamında ikinci danışman, asıl danışmanın puanının yarısını alır.
- İlk yazar
- İlk yazar, bir makalenin yazar listesinde ilk sırada yer alan kişidir. Tablo 10, bu durumu başlıca yazar sayılmanın üç yolundan biri olarak tanımlar.
- İntihal
- İntihal, başkalarının özgün fikir, yöntem, veri veya eserlerini bilimsel kurallara uygun biçimde atıf yapmadan kısmen ya da tamamen kendi eseri gibi göstermektir. ÜAK Etik Yönergesi bunu etik ihlal sayar.
- İtiraz (doçentlik sonucuna)
- İtiraz, asgari başvuru şartlarını sağlayamadığı için başvurusu iptal edilen veya eser incelemesi sonunda başarısız bulunan adayın bu sonuca karşı yaptığı başvurudur. Kılavuz, itiraz süreci devam eden adayın yeni dönem başvurusu için işlem yapılmayacağını belirtir.
J
- Journal Citation Reports
- Journal Citation Reports (JCR), Clarivate tarafından her yıl güncellenen ve dergilere ait etki göstergelerini içeren yıllık yayındır.
- Journal Impact Factor
- Journal Impact Factor, bir derginin belirli bir yılda aldığı atıfların, önceki iki yılda yayımladığı atıf alabilir yayın sayısına bölünmesiyle hesaplanan Clarivate göstergesidir.
- Jüri
- Jüri, Doçentlik Komisyonu tarafından kurulan ve adayın eser incelemesini yapan değerlendirme heyetidir. Beş üyeli jüride en az üç, üç üyeli jüride en az iki olumlu oy gerekir.
- Jüri raporu
- Jüri raporu, her jüri üyesinin adayı başarılı veya başarısız olarak işaretlediği ve gerekçesini yazdığı değerlendirme belgesidir. Her üye raporunu DBS'ye yükler.
K
- Katılım belgesi (bilimsel toplantı)
- Katılım belgesi, adayın veya bildiri yazarlarından birinin bilimsel toplantıya katıldığını gösteren belgedir. 15 Aralık 2016 ve sonrasındaki konferanslar için DBS'ye yüklenmesi zorunludur.
L
- Lisansüstü tezden üretilmiş yayın
- Lisansüstü tezden üretilmiş yayın, adayın hazırladığı lisansüstü tezle ilgili olarak yazılan yayındır. Bu yayınlar yalnızca Tablo 10 M3 maddesinde puanlanır ve başka bir maddede ayrıca puanlanamaz.
O
- ORCID
- ORCID iD, araştırmacılara ait, kalıcı ve ücretsiz benzersiz bir tanımlayıcıdır; araştırmacıyı çalışmaları ve kurumlarıyla güvenilir biçimde ilişkilendirir.
Ö
- Öz atıf
- Öz atıf, bir yazarın kendi önceki yayınına yaptığı atıftır. Tablo 10 M5 maddesinin hesabında öz atıf dışarıda bırakılır.
- Özgün (yayımlanmış) makale
- Tablo 10'da yayımlanmış makale, başvuru tarihine kadar basılı veya elektronik olarak yayımlanmış özgün makaledir. Kılavuz, yayım süreçleri tamamlanmış ve yayıncının yayımda bulundurma dışında üzerinde işlem yapamayacağı çalışmayı kastettiğini belirtir.
P
- Patent
- Patent, yeni, buluş basamağı ve sanayiye uygulanabilirlik ölçütlerini içeren bir buluş başvurusu için resmî ofisçe verilen koruma (tescil) belgesidir. Tablo 10, uluslararası ve ulusal patenti ayrı puanlar.
- PRISMA
- PRISMA, sistematik derlemelerin ve meta-analizlerin raporlanmasına yönelik EQUATOR Network kılavuzudur; güncel sürümü PRISMA 2020'dir.
S
- Sahtecilik (etikte)
- Sahtecilik, bilimsel araştırmalarda gerçekte var olmayan veya tahrif edilmiş verileri kullanmaktır. ÜAK Etik Yönergesi bunu etik ihlal sayar.
- SCIE
- SCIE (Science Citation Index Expanded), Clarivate'in Web of Science Core Collection içindeki üst düzey (flagship) atıf indekslerinden biridir. Tablo 10'da SCIE ve SSCI dergileri Q dilimine göre puanlanır.
- Scopus
- Scopus, Elsevier'in işlettiği bir özet ve atıf veri tabanıdır; içeriği bağımsız uzmanlardan oluşan bir kurul seçer. Tablo 10 M1(c) maddesinde ESCI veya Scopus dergisindeki makale 10 puan alır.
- SJR (SCImago Journal Rank)
- SJR (SCImago Journal Rank), bir dergiye yapılan atıfların atıf yapan derginin prestijine göre ağırlıklandırıldığı ve yıllık hesaplanan bir prestij göstergesidir.
- Sorumlu yazar
- Sorumlu yazar (corresponding author), makalenin gönderimi, hakem değerlendirmesi ve yayım süreçlerinde dergiyle yazışmaktan birincil olarak sorumlu olan yazardır. Tablo 10'da başlıca yazar tanımı sorumlu yazarlığa dayanmaz.
- SSCI
- SSCI (Social Sciences Citation Index), Web of Science Core Collection içinde sosyal bilim dergilerini kapsayan atıf indeksidir.
- STROBE
- STROBE, epidemiyolojideki gözlemsel çalışmaların (kohort, olgu-kontrol, kesitsel) raporlanmasına yönelik EQUATOR Network kılavuzudur.
T
- Tablo 10
- Tablo 10, ÜAK'ın Sağlık Bilimleri Temel Alanı için doçentlik puan ölçütlerini 13 maddede (M1-M13) düzenleyen resmî tablodur. Bu sayfa 2026 Ekim dönemi belgelerine göre hazırlanmıştır.
- Tekrar yayım
- Tekrar yayım, aynı çalışmanın mükerrer yayınlarını akademik atama ve yükselmelerde ayrı yayınlar olarak sunmaktır. ÜAK Etik Yönergesi bunu etik ihlal sayar.
- Temel alan
- Temel alan, ÜAK'ın doçentlik başvurularını ve puan ölçütlerini ayırdığı geniş alan sınıflamasıdır. Sağlık Bilimleri, kendi puan tablosu olan temel alanlardan biridir.
- Tez danışmanlığı
- Tez danışmanlığı, bir lisansüstü öğrencinin tez çalışmasını yönetmek üzere atanan danışmanlık görevidir. Tablo 10 M6 maddesinde doktora tezi ve yüksek lisans tezi için ayrı puan verilir.
- Tıpta uzmanlık
- Tıpta uzmanlık, tıp, diş hekimliği, eczacılık ve veteriner hekimlik alanlarında alınan uzmanlık unvanıdır. Doçentlik asgari şartlarında doktora unvanına alternatif olarak kabul edilir.
- TR Dizin
- TR Dizin, ulusal bilimsel dergileri kapsayan bir dizindir. Dergiler, uzman komiteleri ve Dergi Değerlendirme Kriterleri esas alınarak seçilir.
- TÜBİTAK projesi
- TÜBİTAK projesi, TÜBİTAK destek programları kapsamında yürütülen, belirli bir süre ve bütçe sınırı olan bilimsel araştırma projesidir. Tablo 10 M7 kapsamında yalnızca tamamlanmış projeler puanlanır.
U
- Ulusal hakemli dergi
- Ulusal hakemli dergi, Tablo 10'un 2. maddesinde TR Dizin kapsamındaki veya diğer hakemli dergi olarak puanlanan ulusal dergidir. ÜAK, TR Dizin kapsamında bulunan ve Türk üniversiteleri bünyesinde basılan dergilerin ulusal hakemli dergi kapsamında olduğunu belirtir.
- Uluslararası indeks
- Uluslararası indeks, dergilerin taranarak listelendiği uluslararası bir veri tabanıdır. Tablo 10; SCIE, SSCI, AHCI, ESCI ve Scopus'u ayrı bentlerde sayar, bunların dışında kalan uluslararası indeksleri "diğer" bendinde 5 puanla değerlendirir.
Ü
- ÜAK (Üniversitelerarası Kurul)
- Üniversitelerarası Kurul (ÜAK), doçentlik başvurularını alan, jürileri oluşturan ve doçentlik ünvanını veren kurul başkanlığıdır. Tablo 10 gibi alan puan tablolarını da ÜAK yayımlar.
- ÜAK Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Komisyonu
- ÜAK Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Komisyonları, doçentlik dosyasındaki eserlere ilişkin etik ihlal iddialarını inceleyen ÜAK komisyonlarıdır. Sağlık ve Spor Bilimleri alanı için ayrı bir komisyon kurulmuştur.
V
- Vaka takdimi (olgu sunumu)
- Vaka takdimi (olgu sunumu), Tablo 10'da makalelerden ayrı bir yayın türü olarak puanlanır; yalnızca 1. maddenin a bendi kapsamındaki (SCIE/SSCI) dergilerde yayımlanan vaka takdimi 5 puan alır.
W
- Web of Science
- Web of Science, Clarivate tarafından işletilen ve Core Collection başta olmak üzere birkaç indeksi barındıran atıf veritabanıdır.
Y
- Yağmacı dergi
- Yağmacı/şaibeli dergi, YÖK Genel Kurulu'nun 30 Aralık 2021 tarihli kararına göre belirlenen ve ÜAK belgelerinde beyannamede kullanılamayacağı belirtilen dergi türüdür. Karar, Web of Science'ta ücret alan ve ek koşulları karşılamayan Q4 dergileri bu kapsama alır.
- Yan dal uzmanlığı
- Yan dal uzmanlığı, tıpta ana dal uzmanlığı alındıktan sonra ona eklenen ek uzmanlık dalıdır. Yan dal üzerinden yapılan başvurularda puanlanacak çalışmalar ana dal uzmanlığının alınmasından sonra yapılanlardır.
- Yanlış veya yanıltıcı beyan
- Yanlış veya yanıltıcı beyan, akademik atama ve yükseltme başvurularında bilimsel araştırma ve yayınlara ilişkin gerçeğe aykırı bilgi vermektir. ÜAK Etik Yönergesi bunu diğer etik ihlal türleri arasında sayar.
- Yazar sayısına göre puan paylaşımı
- Yazar sayısına göre puan paylaşımı, bir makalenin Tablo 10 puanının yazarlar arasında nasıl bölüneceğini belirleyen kuraldır. İki yazarlı makalede başlıca yazar 0,8, ikinci yazar 0,5 alır; üç veya daha fazla yazarlıda başlıca yazar yarısını, kalan yarıyı diğer yazarlar eşit paylaşır.
- YDS
- YDS, ÖSYM'nin yaptığı Yabancı Dil Bilgisi Seviye Tespit Sınavı'dır. Doçentlikte yabancı dil şartı merkezî sınavdan en az 55 puanla veya denk uluslararası sınav puanıyla sağlanır.
- YÖKDİL
- YÖKDİL, ÖSYM'nin yaptığı Yükseköğretim Kurumları Yabancı Dil Sınavı'dır. Doçentlikte hangi sınavların ve hangi puanın kabul edileceği her dönemin kılavuzuna ve ÖSYM eşdeğerlik tablolarına göre belirlenir.
- YÖKSİS
- YÖKSİS, yükseköğretim kurumlarındaki akademik kadro ve mezuniyet kayıtlarının tutulduğu YÖK veri tabanıdır. Eksik kayıtların, kaydı yapan kurum aracılığıyla eklenmesi gerekir.
- Yönetilen tez
- Yönetilen tez, adayın danışmanlığını yürüttüğü lisansüstü tezdir. Devam eden ve YÖK Tez Merkezi'ne henüz girmemiş tezler DBS'de "Yönetilen Tezler" bölümünden eklenir; puan için tezin tamamlanmış olması gerekir.