İçeriğe geç

Durak 3 · Yayın ve Makale

Yapay Zekâ Araçları ve Makale Yazımı: Kullanım ve Beyan

  • Bölüm: Yayın ve Makale
  • Yazı 41 / 42
  • Son doğrulama:
Yayın ve Makale · Yazı 41 / 42%98 tamamlandı
Bu sayfada

Kısa yanıt

ICMJE, COPE ve WAME aynı çizgide birleşir: yapay zekâ araçları (büyük dil modelleri, sohbet robotları, görüntü üreticiler) yazar olarak gösterilemez, kullanım şeffaf biçimde beyan edilmelidir ve gönderilen her içerikten insan yazarlar sorumludur. Beyanın yeri ve ayrıntısı kaynaklar arasında küçük farklar taşıdığından hedef derginin yönergesi belirleyicidir. Bu yazı, kaynakların ortak noktalarını ve farklarını ve kopyalanabilir beyan metinlerini verir.

Üç kurumun tutumu

ICMJE (güncel Öneriler). Dergi gönderimde yazarlardan yapay zekâ destekli teknolojileri kullanıp kullanmadığını beyan etmelerini istemelidir. Kullanan yazarlar bunu hem kapak mektubunda hem de gönderilen çalışmanın uygun bölümünde anlatmalıdır. Yazım desteği için kullanım teşekkür bölümünde; veri toplama, analiz veya şekil üretimi için yöntem bölümünde tarif edilir. Sohbet robotları yazar veya ortak yazar olarak listelenemez ve kaynak gösterilemez. İnsanlar, yapay zekâ kullanılmış materyal dahil gönderilen her şeyden sorumludur; yazarlar çıktıyı dikkatle gözden geçirip düzenlemeli (çıktı yanlış, eksik veya yanlı olabilir), metin ve görüntülerde intihal olmadığını ileri sürebilmeli ve tüm alıntılara tam atıf yapılmalıdır. Yapay zekâ üretimi materyali birincil kaynak göstermek kabul edilemez. Yapay zekâ kullanımını beyan etmemek düzeltici işlem gerektirebilir ve bazı durumlarda kusurlu davranış sayılabilir. Çalışmayı yürütmek için yapay zekâ kullanıldıysa yöntemde araç, sürüm ve gerekiyorsa istemler tekrarlanabilirlik sağlayacak ayrıntıda belirtilir.

COPE. Yapay zekâ araçlarının yazar olarak listelenemeyeceğini belirtir; çünkü sorumluluk alamazlar, çıkar çatışması beyan edemez, telif ve lisans anlaşmalarını yönetemezler. Makale yazımında, görsel veya grafik üretiminde veya veri toplama ve analizde yapay zekâ kullanan yazarlar, hangi aracın nasıl kullanıldığını materyal ve yöntem (veya benzeri) bölümünde şeffaf biçimde belirtmelidir. Yazarlar, yapay zekâ aracının ürettiği kısımlar dahil, makalenin içeriğinden tam sorumludur ve yayın etiği ihlallerinden sorumludur. COPE sayfasında "son gözden geçirme" tarihi 13 Şubat 2023, sürüm 1 yayım tarihi 20 Ağustos 2024 olarak görünür; kurum tutumunu güncelleyebileceğinden sayfayı kendiniz de açın.

WAME (31 Mayıs 2023 revizyonu). Beş öneri: yalnız insanlar yazar olabilir; yazarlar kullanımı şeffaf biçimde belirtmeli; yazarlar sohbet robotunun ürettiği içeriğin doğruluğundan, intihal olmamasından ve tüm kaynakların uygun atfından sorumludur; editör ve hakemler de kullanımı belirtmeli; editörlerin AI üretimli içeriği saptayacak araçlara ihtiyacı vardır. WAME ayrıca yeni metin taslağında yapay zekâ kullanıldığında bunun teşekkür bölümünde belirtilmesini ve kullanılan tüm istemlerin yazılmasını; analitik çalışma, sonuç raporlama (tablo/şekil) veya kod yazımında kullanıldığında bunun makale gövdesinde, hem özet hem yöntemde belirtilmesini ve tam istem, sorgu tarihi ve saati, araç ve sürümünün verilmesini önerir. Sohbet robotları kendilerine verilen bilgiyi saklayabildiğinden, gizlilik gerektiren bir belgeyi bir sohbet robotuna girmenin riskli olduğunu da vurgular; bu özellikle hasta verisi ve henüz yayımlanmamış bulgular için önemlidir.

Farklar. Beyan yeri bakımından ICMJE yazım desteğini teşekküre, COPE materyal-yöntem bölümüne koyar; WAME metin üretimi için teşekkür, analiz için özet ve yöntem der. Aralarındaki fark çelişki değil ayrıntı düzeyidir; derginin istediği yer ne ise oraya yazın ve emin değilseniz hem teşekkür hem yöntemde yazın.

Neyi yapmamalısınız?

  • Aracı yazar listesine eklemek veya "yazar" olarak teşekkür etmek.
  • Çıktıyı doğrulamadan kullanmak; özellikle kaynak ve sayısal veri doğrulaması şarttır. Araçlar var olmayan kaynak üretebilir; ICMJE kaynakları PubMed gibi bir bibliyografik kaynaktan doğrulamanızı ister (kaynak gösterme).
  • Hasta verisini, kimlik bilgisini veya yayımlanmamış sonuçları bir dış araca girmek (WAME gizlilik uyarısı).
  • Yapay zekâyı kendi analiz ve yorumunuzun yerine koymak: yazar sorumluluğu devredilemez.
  • Beyan etmemek: ICMJE, beyan edilmemesinin bazı durumlarda kusurlu davranış sayılabileceğini söyler; Türkiye'de etik ihlal sayılan eylemler için etik ihlal türleri yazısına bakın.

Dil düzeltmesi ile içerik üretimi arasındaki çizgi

ICMJE, yazım desteği, teknik editörlük, dil düzenleme ve düzeltmeyi yazarlığa yetmeyen faaliyetler olarak sayar. Bir yazar kendi yazdığı metnin dilini yapay zekâyla düzeltiyorsa bu, içerik üretmek değil dil düzeltmedir; ancak ICMJE'nin beyan koşulu "yapay zekâ destekli teknolojilerin" her kullanımını kapsar, bu nedenle kullandığınızı dürüstçe beyan edin. WAME de kullanımları basit sözcük işleme (yazım denetimi gibi), fikir ve metin üretimi ve esaslı araştırma olarak ayırır ve önerileri bu kullanımlara göre uyarlar. Fikir, argüman, yorum veya bulgu üretimi insanlara aittir. Ayrıntı için dil düzeltmesi ve redaksiyon yazısına bakın.

Kopyalanabilir beyan örnekleri (kurgusal)

Teşekkür bölümü (dil/yazım desteği): "Yazarlar, makalenin İngilizce dil düzeltmesi için [araç adı, sürüm] aracını [tarih] tarihinde kullanmıştır. Araç yalnızca yazarların kendi metinlerinin dilbilgisi ve akıcılığını düzeltmek için kullanılmış; tüm içerik, veri, analiz ve yorumlar yazarlara aittir ve yazarlar çıktının tamamını gözden geçirmiştir."

Yöntem bölümü (analiz/şekil): "[Görev, ör. metin sınıflandırma] için [araç adı, sürüm] kullanılmıştır. Kullanılan istemler ek dosyada verilmiştir; sorgular [tarih aralığı] arasında yapılmış, çıktı iki yazar tarafından elle doğrulanmıştır."

Kapak mektubu: "Makalede yapay zekâ destekli [araç] kullanımı: [amaç]. Kullanım, makalenin [teşekkür/yöntem] bölümünde ayrıntılı olarak belirtilmiştir. Tüm yazarlar içeriğin doğruluğundan sorumludur."

Kullanılmadıysa: "Yazarlar bu çalışmanın hazırlanmasında yapay zekâ destekli teknoloji kullanmamıştır." (Dergi beyanı bu biçimde istiyorsa.)

Sık ret nedenleri

  • Beyan yok, ama metin üretim izi taşıyor; editörün sorusu üzerine açıklama yapılmıyor.
  • Yapay zekâ çıktısındaki kaynaklar var olmayan veya içeriği yanlış aktarılan yayınlar.
  • Tablolar ve şekiller üretim yöntemi belirtilmeden yapay zekâyla oluşturulmuş.
  • Araç yazar olarak veya kaynak olarak gösterilmiş.
  • Kapak mektubu, yöntem ve teşekkür beyanları birbiriyle çelişiyor.

Göndermeden önce 10 maddelik kontrol

  1. Derginin yapay zekâ politikası okundu mu?
  2. Kullanılan her araç ve amacı listelendi mi?
  3. Beyan kapak mektubunda ve ilgili bölümde yazıldı mı?
  4. Araç adı, sürüm ve kullanım tarihi var mı?
  5. Analiz/şekil kullanımında istemler tekrarlanabilir biçimde verildi mi?
  6. Çıktının tamamı yazarlarca okundu ve düzeltildi mi?
  7. Tüm kaynaklar özgün kaynaktan doğrulandı mı?
  8. Gizli veri ve kimlik bilgisi dış araca girilmedi mi?
  9. Araç yazar veya kaynak olarak gösterilmedi mi?
  10. Tüm yazarlar beyana onay verdi mi?

Kurgusal dört kullanım ve beyan yeri

Kullanım 1: Türkçe taslağın İngilizce'ye çevirisi. Metnin içeriğini yazar üretmiştir, araç çeviri yapmıştır. Teşekkür bölümünde araç ve amaç belirtilir; yazarlar çeviriyi satır satır doğrular.

Kullanım 2: Literatür tarama özeti. Araç bir konudaki makaleleri özetlemiştir. Özetlenen her kaynak özgün haliyle açılıp okunmalı; araç çıktısı birincil kaynak olarak gösterilemez (ICMJE). Kullanım yöntemde veya teşekkürde belirtilir.

Kullanım 3: Veri analizi için kod yazımı. Araç analiz kodu üretmiştir. ICMJE'ye göre veri analizi için kullanım yöntem bölümünde anlatılır; WAME ayrıca istemin, tarih ve saatin, araç ve sürümünün verilmesini önerir ve yazarlar kodun doğruluğunu bağımsız olarak sınamalıdır.

Kullanım 4: Şekil üretimi. Araç bir şemayı çizmiştir. Hasta görüntüsü veya veriye dayalı şekil için üretim yöntemi yöntemde belirtilmelidir; uydurma veri veya görüntüyle oluşturulmuş şekil bilimsel olarak kabul edilemez.

Kurum politikaları değişebilir

COPE'un yapay zekâ tutumu ve ICMJE'nin yapay zekâ bölümü zamanla güncellenebilir; WAME'nin sayfası 31 Mayıs 2023 tarihli revizyonu taşır. Bu nedenle makale göndermeden önce hem derginin yönergesini hem de ICMJE ile COPE'un güncel sayfalarını açın. Hedef derginin kendi yapay zekâ politikası ayrıntılıysa (ör. görsellerde tamamen yasak veya özel beyan formu), derginin kuralı bu yazıdaki genel çerçevenin önüne geçer.

Doçentlik dosyanızda bu çalışma hangi maddeye girer?

2026 Ekim Dönemi ÜAK Kılavuzu, Tablo 10 ve S.S.S. belgelerinde yapay zekâ kullanımı ayrıca düzenlenmemiştir; yani bu konuda Tablo 10'dan bir puanlama kuralı çıkarılamaz. Doçentlik değerlendirmesinde bilimsel araştırma ve yayın etiği ilkeleri geçerlidir; etik ihlal tespiti başvurunun iptaline yol açabilir (Kılavuz 2.1.9). Puan, makalenin yayımlandığı derginin dizinine ve yazar sırasına göre belirlenir: tezden üretilmemiş makale SCIE/SSCI dergide Madde 1 (a) bendinde Q1 30, Q2 20, Q3 15, Q4 10; ESCI/Scopus (c) 10; TR Dizin dergi Madde 2 (a) 10 puandır. Yazar payı: üç ve üzeri yazarda başlıca yazar yarıyı alır. Kurgusal örnek: ESCI dergide 4 yazarlı makale (10 puan): başlıca yazar 5, diğer üç yazar yaklaşık 1,67'şer puan. Hesap için puan hesaplayıcı, dergi için dergi öneri aracı, yardım için destek sayfası.

Bu başlık, bilimsel makale nasıl yazılır yazısında anlatılan sürecin bir parçasıdır. Konuyla ilgili intihal terimi sözlükte ayrıca tanımlanmıştır. ICMJE kavramının tanımı sözlükte yer alıyor.

Sık sorulanlar

Yapay zekâ makalede yazar olarak gösterilebilir mi?

Hayır. ICMJE, COPE ve WAME yapay zekâ araçlarının yazar olamayacağını belirtir; çünkü doğruluk, bütünlük ve özgünlük sorumluluğunu alamazlar.

Yapay zekâ kullanımı nerede beyan edilir?

ICMJE gönderimde beyan istenmesini; kapak mektubunda ve metinde ilgili bölümde, yazım desteği ise teşekkür bölümünde, veri toplama, analiz veya şekil üretimi ise yöntemde anlatılmasını önerir. COPE de materyal ve yöntem bölümünde beyan der. Derginin yönergesi belirleyicidir.

Yapay zekâ çıktısı kaynak olarak gösterilebilir mi?

Hayır. ICMJE yapay zekâ üretimi materyalin birincil kaynak olarak gösterilmesini kabul etmez.

Kaynaklar

  1. ICMJE — Yazarlar tarafından yapay zekâ kullanımı(yeni sekmede açılır)Gönderimde beyan, kapak mektubu ve metinde anlatım, yazar olamaz, insanlar sorumlu, intihal, birincil kaynak olamaz, beyan etmemenin kusur sayılabileceği
  2. ICMJE — Yazarların ve katkıda bulunanların rolü(yeni sekmede açılır)Yapay zekâ ile yazım desteğinin teşekkür bölümünde; veri, analiz ve şekil kullanımının yöntemde; dil düzenlemenin yazarlık ölçütü olmaması
  3. ICMJE — Gönderime hazırlık(yeni sekmede açılır)Yöntemde yapay zekâ kullanımı (araç, sürüm, istemler); yapay zekâ üretimi birincil kaynak olarak kabul edilmez
  4. COPE — Yazarlık ve yapay zekâ araçları(yeni sekmede açılır)Yapay zekâ araçlarının yazar olamaması; materyal ve yöntem bölümünde şeffaf beyan; yazarların tam sorumluluğu
  5. WAME — Sohbet robotları, üretken yapay zekâ ve bilimsel yazılar (31 Mayıs 2023 revizyonu)(yeni sekmede açılır)Beş öneri; istemlerin belirtilmesi; gizlilik; yazarların sorumluluğu
  6. ÜAK — Kılavuz (2026 Ekim Dönemi)(yeni sekmede açılır)Yapay zekâ kullanımına ilişkin ayrı bir düzenleme bulunmaması; bilimsel araştırma ve yayın etiği ilkeleri

Son doğrulama:

Hata bildir

Bu sitedeki içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; resmî görüş veya hukuki danışmanlık değildir. Bağlayıcı olan ÜAK ve YÖK'ün resmî metinleridir.