Bu sayfada
- Kısa yanıt
- Etik sınır nerede?
- Yapay zekâ ile dil düzeltmesi
- Bir redaksiyon hizmeti kullanıyorsanız
- Teşekkür örneği (kurgusal)
- İngilizce makalede sık görülen dil sorunları
- Sık ret nedenleri
- Göndermeden önce 10 maddelik kontrol
- Kurgusal önce ve sonra örnekleri
- Hakem yanıtlarında dil
- Doçentlik dosyanızda bu çalışma hangi maddeye girer?
Kısa yanıt
Dil düzeltmesi, sizin yazdığınız içeriğin dilbilgisini, akıcılığını, terimlerini ve üslubunu iyileştirmektir; yeni içerik, veri, analiz veya yorum üretmek bu işin kapsamında değildir. ICMJE yazım desteği, teknik editörlük, dil düzenleme ve düzeltmeyi yazarlığa yetmeyen faaliyetler arasında sayar ve bu katkıları teşekkür bölümünde anmayı önerir. Makalenin her cümlesinden ve her rakamından yazarlar sorumlu kalır.
Etik sınır nerede?
Çizgiyi şu soruyla çizin: Değiştirilen şey, bilimsel iddiayı etkiliyor mu? Aşağıdakiler kabul edilebilir dil düzeltmesidir:
- Dilbilgisi, noktalama, yazım ve sözcük seçimi hataları.
- Uzun cümleleri bölmek, bağlaçları düzeltmek, tutarlı zaman kipi kullanmak.
- Terim tutarlılığı (aynı kavram için tek terim), kısaltmaların ilk geçişte açılması.
- Derginin yazım ve biçim kurallarına uyum.
Aşağıdakiler dil düzeltmesi değildir ve içerik üretimine girer:
- Bulguların yorumunu yazmak veya sonuç cümlelerini değiştirmek.
- Tartışmaya yeni argüman, literatür veya sınırlılık eklemek.
- Yöntemi yeniden tarif etmek, eksik ayrıntıları tahminle doldurmak.
- Sayıları, tablo değerlerini veya istatistiksel ifadeleri değiştirmek.
- Hakem yanıtlarının bilimsel içeriğini yazmak.
İkinci gruptaki işleri bir başkasına yaptırmak ICMJE'nin yazarlık ölçütleriyle çelişir: yazar olan herkes çalışmanın tasarımına, verisine veya yorumuna önemli katkı yapmış, metni yazmış veya eleştirel biçimde gözden geçirmiş, son sürümü onaylamış ve çalışmanın tümünden sorumlu olmayı kabul etmiş olmalıdır; dört ölçütün hepsi gereklidir. Önemli katkı yapan ama yazar olarak gösterilmeyen kişi, YÖK Yönergesi madde 4 (1) (e) anlamında haksız yazarlık tartışmasına yol açabilir; karşılığında ücret ödenerek içerik yazdırılması ise etik bir yol değildir ve bu yazının kapsamı dışındadır.
Yapay zekâ ile dil düzeltmesi
ICMJE'nin beyan koşulu "yapay zekâ destekli teknolojilerin" kullanımını kapsar; yazım desteği için kullanım teşekkür bölümünde ve kapak mektubunda anlatılır. Düzeltme için bir araç kullanıyorsanız:
- Aracın çıktısını cümle cümle okuyun; araç anlamı değiştirebilir, bir dereceyi, bir yönü, bir olumsuzlamayı yanlış çevirebilir. ICMJE çıktının yanlış, eksik veya yanlı olabileceğini belirtir.
- Hasta verisi, kimlik bilgisi veya yayımlanmamış sonuçları dış araca vermeyin; WAME sohbet robotlarının kendilerine verilen bilgiyi saklayabildiğini ve gizlilik gerektiren belge sahiplerinin bunu bilmesi gerektiğini belirtir.
- Kaynakları araçla "düzeltmeyin"; kaynak biçimini ve doğruluğunu kendiniz doğrulayın (kaynak gösterme).
- Kullandığınız aracı ve amacını yapay zekâ beyanı bölümündeki gibi yazın.
Bir redaksiyon hizmeti kullanıyorsanız
- Kapsamı yazılı kararlaştırın: Yalnız dilbilgisi ve üslup; içerik değişikliği yok; değişiklikler izlenebilir modda.
- Her değişikliği siz kabul edin veya reddedin. Değişiklik izleme açık olsun; kabul etmeden bir cümleyi makalede bırakmayın.
- Anlam kaymalarını kontrol edin: Özellikle olumsuzlamalar, sayısal ifadeler, istatistiksel yorumlar ("ilişkilidir" ile "neden olur"), kısaltmalar.
- Gizlilik: Hasta verisi ve yayımlanmamış sonuçları içeren dosyayı paylaşmadan önce gizlilik koşullarını netleştirin.
- Teşekkür: Yardım alındıysa kişiden veya kuruluştan yazılı izinle teşekkür bölümünde anın; ICMJE teşekkür edilen kişilerden yazılı izin alınmasını önerir, çünkü teşekkür onların bulguları desteklediği anlamına gelebilir.
- Finansman/ücret: Kuruluş ücretli çalıştıysa yöntemde veya finansman bölümünde belirtin; CONSORT 2025 tıbbi yazar gibi hizmetlerin dolaylı destek olarak belirtilmesini ister; ICMJE de bir kuruluşun araştırmanın yürütülmesine ücretle yardım ettiği durumda bunun yöntemde yazılmasını ister.
Teşekkür örneği (kurgusal)
"Yazarlar, makalenin İngilizce dil düzeltmesinde yardımları için [kişi/kuruluş adı]'na teşekkür eder. Dil düzeltmesi yalnızca dilbilgisi ve üslubu kapsamış; bilimsel içerik, veri, analiz ve yorumlar yazarlara aittir. [Kişi/kuruluş], teşekkürde anılmayı yazılı olarak kabul etmiştir."
Yapay zekâ aracı kullandıysanız: "[Araç, sürüm] aracı, yazarların kendi yazdığı metnin dilbilgisi düzeltmesi için kullanılmıştır; çıktı tüm yazarlarca gözden geçirilmiştir."
İngilizce makalede sık görülen dil sorunları
- Zaman kipinin bölümler arasında tutarsızlığı: yöntemde ve bulgularda geçmiş zaman, genel bilgide geniş zaman.
- Türkçe cümle yapısının birebir İngilizce'ye aktarılması; çok uzun, bağlaçlarla zincirlenen cümleler.
- Terim tutarsızlığı: aynı kavram için "patient", "case", "subject" karışıklığı.
- ICMJE'nin işaret ettiği terim yanlışları: "significant", "normal", "random", "correlation", "sample" sözcüklerinin istatistik dışı anlamda kullanılması (bulgular).
- Kısaltmaların ilk geçişte açılmaması ve başlıkta kısaltma kullanılması (ICMJE başlıkta kısaltmadan kaçınılmasını önerir).
- Damgalayıcı veya saygısız dil; ICMJE katılımcıları tanımlarken nötr, kesin ve saygılı dil istemektedir.
Sık ret nedenleri
- Dil kalitesi nedeniyle hakem makaleyi anlamıyor; "gönderim öncesi dil düzeltmesi" öneriliyor.
- Düzeltme sırasında anlam kayması: sonuçlar veriyle çelişiyor.
- Yapay zekâ veya hizmet kullanımı beyan edilmemiş.
- Tablo ve şekil metinleriyle gövde metni arasında dil ve terim farkı.
Göndermeden önce 10 maddelik kontrol
- Düzeltme kapsamı yalnız dilbilgisi ve üslup muydu?
- Tüm değişiklikler yazarlarca tek tek kabul edildi mi?
- Sayılar, olumsuzlamalar ve istatistik ifadeleri yeniden kontrol edildi mi?
- Terimler ve kısaltmalar tutarlı mı?
- Başlık, özet ve tablo/şekil metinleri aynı terminolojiyi kullanıyor mu?
- Hasta verisi ve yayımlanmamış sonuçlar dış araca/hizmete gitmedi mi?
- Teşekkür bölümünde yardım ve izin belirtildi mi?
- Ücretli hizmet gerekiyorsa yöntemde veya finansmanda yazıldı mı?
- Yapay zekâ kullanımı kapak mektubunda ve ilgili bölümde beyan edildi mi?
- Tüm yazarlar son sürümü okuyup onayladı mı?
Kurgusal önce ve sonra örnekleri
Dil düzeltmesinin anlamı değiştirmemesi gerektiğini gösteren kurgusal örnekler:
- Önce: "The patients which were operated in our clinic had lower delirium rate." Sonra: "Patients who were operated on in our clinic had a lower delirium rate." (Dilbilgisi düzeltildi, anlam aynı.)
- Önce: "The package is associated with decreased delirium." Sonra (hatalı): "The package decreases delirium." Bu, bir düzeltme değil içerik değişikliğidir; ilişki nedensel etkiye dönüşmüştür. Düzeltmeci veya araç böyle bir değişiklik yaptıysa reddedin.
- Önce: "No significant difference was found (p=0.08)." Sonra (hatalı): "There was no difference." Bu, belirsizliği silerek bulguyu değiştirir.
Bu örnekler, redaksiyonun anlam kontrolünü yazarın yapması gerektiğini gösterir. Özellikle olumsuzlama, yönlü ifade ("artmış", "azalmış"), istatistik yorumları ve sayıların bulunduğu cümleleri düzeltme sonrasında özgün metinle yan yana okuyun.
Hakem yanıtlarında dil
Revizyon sırasında yazdığınız yanıt mektubunun dili de önemlidir. Yanıt mektubunu bilimsel içerik açısından siz yazın; dil düzeltmesi için aynı ilkeleri uygulayın (hakeme cevap mektubu). Hakem yorumuna verdiğiniz cevaba bilimsel bir iddia ekleyen veya veriyi yorumlayan cümleyi bir başkasının yazması yazarlık sorumluluğuyla bağdaşmaz; bu cümleleri siz kurun, dili sonradan düzeltin.
Doçentlik dosyanızda bu çalışma hangi maddeye girer?
Dil düzeltmesi puan getirmez; Tablo 10, makaleyi yayımlandığı derginin dizinine ve yazar sırasına göre puanlar (2026 Ekim Dönemi). Tezden üretilmemiş makale SCIE/SSCI dergide Madde 1 (a) bendinde Q1 30, Q2 20, Q3 15, Q4 10; ESCI/Scopus (c) 10; TR Dizin dergi Madde 2 (a) 10 puandır. Dil düzeltmesi yapan kişi yazar değilse puan payına da girmez; yazarsa yazar payı hesabına dahil olur ve bu kişinin gerçekten yazarlık ölçütlerini karşılaması gerekir (yazarlık ölçütleri). Yazar sayısını artırmak başlıca yazar dışındaki yazarların payını azaltır: üç ve üzeri yazarda başlıca yazar yarıyı alır, kalan yarı diğerlerine eşit bölünür. Kurgusal örnek: SCIE Q3 dergide 15 puanlık makalede yazar sayısı 3 ise diğer iki yazar 3,75'er puan alır; 5 ise diğer dört yazar 1,875'er puan alır. Hesap için puan hesaplayıcı, dergi için dergi öneri aracı, yardım için destek sayfası.
Konuyla ilgili intihal terimi sözlükte ayrıca tanımlanmıştır. Kavramları karıştırmamak için sözlükteki haksız yazarlık maddesini okuyun.
Sık sorulanlar
İngilizce redaksiyon yaptıran kişi yazar olur mu?
Hayır. ICMJE'ye göre yazım desteği, teknik editörlük, dil düzenleme ve düzeltme tek başına yazarlık için yeterli değildir; bu kişiler yazılı izinle teşekkür bölümünde anılabilir.
Dil düzeltmesi hizmetini makalede belirtmeli miyim?
ICMJE yazım desteği alanların teşekkür bölümünde anılmasını ister. Dergi yönergesi ayrıca istiyorsa ona uyun. Araç veya kişi, içerik üretmemiş olsa bile şeffaflık için belirtmek güvenli yoldur.
Redaksiyon sırasında içeriği değiştirebilir mi?
Düzeltmeni yapan kişi bilimsel içeriği, veriyi, analizi veya yorumu değiştirmemelidir. Yapılan her değişikliği yazarlar kontrol eder; makalenin tamamından yazarlar sorumludur.
Kaynaklar
- ICMJE — Yazarların ve katkıda bulunanların rolü(yeni sekmede açılır)Dört ölçüt; dil düzenleme, yazım desteği ve düzeltmenin yazarlık sayılmaması; teşekkür ve yazılı izin; yapay zekâ ile yazım desteğinin beyanı
- ICMJE — Gönderime hazırlık(yeni sekmede açılır)Ücretli kuruluşların yöntemde belirtilmesi; kısaltmalar; kaynak doğrulama; sorumluluk
- ICMJE — Yazarlar tarafından yapay zekâ kullanımı(yeni sekmede açılır)Yapay zekâ ile düzenleme dahil kullanım beyanı; sorumluluk; gözden geçirme
- CONSORT 2025 genişletilmiş kontrol listesi(yeni sekmede açılır)Madde 5a: tıbbi yazar gibi dolaylı desteklerin finansman bölümünde belirtilmesi
- YÖK — Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesi(yeni sekmede açılır)Madde 4: haksız yazarlık ve destek belirtmemenin etik ihlal sayılması
- ÜAK — Tablo 10 Sağlık Bilimleri Temel Alanı (2026 Ekim Dönemi)(yeni sekmede açılır)Puanlamanın dergi dizini ve yazar sırasına göre yapılması