Bu sayfada
- Kısa yanıt
- Başlık nasıl yazılır?
- Özet nasıl yazılır?
- Yazım sırası
- Kayıt, finansman ve veri tanımlayıcıları
- Anahtar sözcükler ve çok dilli özet
- Sık hatalar
- İlgili adımlar
- Örnek yapı
- Başlık için örnek dönüşümler
- Çok dilli özet
- Anahtar sözcük seçimi
- Son kontrol listesi
- Alan farkları
- Kısa uygulama
- ICMJE'nin özet ve başlık beklentileri
- Kurgusal örnek: özetin dört cümlede sınanması
- Bu sayfayı okuduktan sonra
Kısa yanıt
Başlık ve özet, makalenizin bulunmasını ve okunmasını belirleyen iki kısa metindir. Başlık içeriği doğru yansıtmalı ve aramada bulunabilmeyi sağlamalı; özet, çalışmanın arka planını, amacını, yöntemini, ana bulgularını ve sonucunu tam metinle uyumlu biçimde vermelidir. Derginin yazım kuralı bu ilkelerden önceliklidir.
Başlık nasıl yazılır?
ICMJE, başlığın makaleyi doğru veri tabanı aramasına olanak verecek kadar iyi tanımlaması gerektiğini söyler. Raporlama kılavuzları çalışma tasarımının başlıkta belirtilmesini öneriyorsa bunu yapın. Bazı dergiler ayrıca kısa başlık ister.
Uygulama adımları:
- Çalışmanın nüfusunu, girişimini veya maruziyetini ve sonucunu belirleyin.
- Bu unsurları gereksiz sözcüklerden arındırarak bir cümleye sığdırın.
- Tasarımı belirtin (ör. randomize kontrollü çalışma, kohort, sistematik derleme).
- Kısaltma ve jargon kullanmayın; aranabilecek terimler başlıkta bulunsun.
- Soru veya abartılı iddia içeren başlıklardan kaçının; başlık bulgunun kendisini aşmamalıdır.
Başlıkta çalışmanın sonucunu verip vermeyeceğiniz derginin tercihine bağlıdır; yönergeye bakın.
Özet nasıl yazılır?
ICMJE'ye göre özgün araştırma, sistematik derleme ve meta-analizler yapılandırılmış özet kullanır. Özet şunları içermelidir:
- Arka plan
- Çalışmanın amacı
- Temel yöntemler
- Temel bulgular; mümkünse etki büyüklükleri ve anlamlılıkları
- Ana sonuçlar
Önemli sınırlılıkları belirtin ve bulguları olduğundan güçlü göstermeyin. Klinik çalışma özetleri CONSORT özet maddelerini içermelidir. Çok sayıda veri tabanı yalnızca özeti indekslediği için özetteki her rakam tam metinle uyuşmalıdır.
Yazım sırası
- Tam metin bittikten sonra özeti yazın.
- Yöntem ve bulgu cümlelerini tam metinden kopyalayıp kısaltın; rakamları tam metinle yeniden karşılaştırın.
- Sonuç cümlesini Tartışma'nın son paragrafıyla uyumlu tutun.
- Sözcük sınırını dergi yönergesinden kontrol edin.
Kayıt, finansman ve veri tanımlayıcıları
ICMJE; klinik çalışma kayıt numarasının özetin sonunda yer almasını, çalışma kısaltması ilk kullanıldığında da numaranın verilmesini bekler. Veriler halka açık bir depoda tutuluyorsa veya ikincil analiz yapılıyorsa, özetin sonunda kalıcı veri kümesi tanımlayıcısı, depo adı ve numarası belirtilmelidir. Finansman bilgisi özetten ayrı olarak verilir ve doğrudan proje finansmanı ile yazarın zamanını destekleyen kurumsal destek ayrıştırılır.
Anahtar sözcükler ve çok dilli özet
Anahtar sözcükler makalenizin aranabilirliğini destekler; hedef dergi bir sözcük listesi (ör. MeSH) istiyorsa o listeden seçin. ULAKBİM'in eski bir duyurusu, TR Dizin kriterlerinde Türkçe ve İngilizce başlık, anahtar sözcük ve özet bulunması gerektiğini, yalnızca İngilizce yayımlanan dergiler için Türkçe zorunluluğunun kaldırıldığını bildirir. Ulusal bir dergiye gönderecekseniz güncel kuralı derginin yönergesinden ve TR Dizin kriterlerinden doğrulayın (TR Dizin nedir).
Sık hatalar
- Özette tam metinde olmayan bir bulguya yer vermek.
- Sonuç cümlesinde verinin desteklemediği nedensellik iddiası kurmak.
- Başlığı yalnızca konu adıyla bırakıp tasarımı belirtmemek.
- Özeti Giriş'in ilk paragrafının kopyası biçiminde yazmak.
- Dergi özet biçimini (yapılandırılmış veya yapılandırılmamış) kontrol etmemek.
İlgili adımlar
Bölümlerin genel yapısı için makale nasıl yazılır (IMRAD) yazısına, özetin gönderimdeki tamamlayıcısı olan kapak mektubu yazısına bakın. İyi başlık ve özet bulunabilirliği artırır; bu konuda atıf nasıl artırılır (etik yollar) yazısındaki görünürlük uygulamalarını okuyun. Makalenizin doçentlik puanı için puan hesaplayıcıyı kullanabilirsiniz.
Örnek yapı
Aşağıdaki iskelet kurgusal bir gözlemsel çalışma içindir; kendi çalışmanıza uyarlayın:
- Arka plan: Konunun önemi ve bilinmeyen tek cümleyle.
- Amaç: Çalışmanın sorusu veya hipotezi.
- Yöntem: Tasarım, ortam, katılımcılar, temel ölçümler, analiz.
- Bulgular: Katılımcı sayısı, birincil sonuç, etki büyüklüğü ve belirsizlik aralığı.
- Sonuç: Verinin desteklediği ana çıkarım ve gerekirse sınırlılık.
Bu iskelet derginin kendi yapılandırılmış özet başlıklarıyla birlikte düşünülmelidir; bazı dergiler farklı başlıklar kullanır.
Başlık için örnek dönüşümler
- Belirsiz başlık: "Diyabet ve böbrek üzerine bir çalışma." Daha iyi: nüfusu, maruziyeti, sonucu ve tasarımı içeren bir cümle.
- Abartılı başlık: "Böbrek hasarını önleyen yeni yöntem." Daha iyi: verinin gösterdiği kadarını söyleyen, ilişkiyi tanımlayan başlık.
Bu örnekler kurgusaldır; amaç, başlığın aranabilir ve doğru olmasıdır.
Çok dilli özet
Dergi hem Türkçe hem İngilizce özet isteyebilir. İki özet birbirinin birebir çevirisi olmalı; farklı rakam veya farklı sonuç içermemelidir. Çeviriyi yaptıktan sonra rakamları yeniden karşılaştırın. ICMJE özetin tam metinle tutarlılığını vurguladığı için dil farkı tutarsızlığa gerekçe olamaz.
Anahtar sözcük seçimi
Anahtar sözcükler başlıkta ve özette kullandığınız ana kavramlarla uyumlu olmalıdır. Derginin istediği sayıyı ve kaynağı (varsa kontrollü bir sözcük listesi) yönergeden öğrenin. Çok genel sözcükler yerine konuyu daraltan terimleri seçin; bu, makalenin doğru okuyucuya ulaşmasını kolaylaştırır.
Son kontrol listesi
Özeti göndermeden önce şunları denetleyin: Sözcük sınırına uyuyor mu? Rakamlar tam metinle ve tablolarla aynı mı? Amaç, yöntem ve sonuç aynı soruya bağlı mı? Kayıt numarası ve gerekli bildirimler yerinde mi? Kısaltmalar açıklanmış mı? Başlıktaki tasarım ifadesi yöntemle uyumlu mu? Bu kontrol, hakemlerin ilk izlenimini doğrudan etkileyen iki metnin hatasız olmasını sağlar.
Alan farkları
Yapılandırılmış özet çoğunlukla özgün araştırma ve sistematik derlemelerde kullanılır; vaka sunumları ve mektuplar için dergiler yapılandırılmamış veya kısa özet isteyebilir. Başlık uzunluğu ve özet sözcük sayısı derginin yönergesinde belirtilir; bunlara uymayan gönderimler sistem aşamasında geri çevrilebilir. Özeti yazarken derginin yayımladığı yakın tarihli makalelerin özetlerine bakmak, istenen biçimi anlamanızı kolaylaştırır.
Kısa uygulama
Taslak özeti yazdıktan sonra tam metnin yalnızca yöntem ve bulgular bölümlerini yanınıza alıp özetteki her cümleyi karşılığıyla eşleştirin. Eşleşmeyen cümleyi silin veya tam metne ekleyin. Sonra başlığı özetle karşılaştırın: başlıkta vaat edilen her unsur özette de yer almalıdır. Son olarak özeti ortak yazarlara okutun ve anlaşılırlığını sınayın.
ICMJE'nin özet ve başlık beklentileri
ICMJE'ye göre özgün araştırma, sistematik derleme ve meta-analizlerde yapılandırılmış özet gerekir; özet çalışmanın bağlamını, amacını, temel yöntemlerini, ana bulgularını ve ana sonucunu içermelidir. Özet çoğu veri tabanında dizinlenen tek önemli bölüm olduğundan makale metniyle tutarlı olmalıdır. Finansman kaynakları özetten sonra ayrı yazılır; klinik çalışma kayıt numarası özetin sonunda yer almalıdır. Başlık, makalenin tamamının özetini verecek ve elektronik aramada duyarlı ve özgül biçimde bulunmasını sağlayacak bilgiyi taşımalıdır.
Kurgusal örnek: özetin dört cümlede sınanması
Kurgusal bir özeti şu sınamayla gözden geçirin: 1) Bağlam ve amaç tek cümlede var mı? ("Y'nin X ile ilişkisini incelemeyi amaçladık.") 2) Yöntem tasarımı, katılımcı sayısını ve dönemi veriyor mu? ("2019-2023 arasında izlenen 412 hastayı retrospektif olarak değerlendirdik.") 3) Ana bulgu sayısal ve belirsizlik aralığıyla mı? 4) Sonuç, veriyle desteklenenin ötesine geçiyor mu? Dördüncü sorunun yanıtı "evet" ise sonucu temkinli bir ifadeyle değiştirin. Özette metinde olmayan bilgi bulunmamalıdır.
Bu sayfayı okuduktan sonra
- Mevcut özetinizi yukarıdaki dört soruyla sınayın.
- Başlığı, makalenin tasarımını ve ana değişkenlerini içerecek biçimde yeniden yazın.
- Gönderim öncesinde kapak mektubu ve IMRAD yapısı yazılarını izleyin; Türkçe-İngilizce özet farkları için yazının ilgili bölümüne dönün.
- Konuyla ilgili ICMJE terimi sözlükte ayrıca tanımlanmıştır.
- Özgün (yayımlanmış) makale kavramının tanımı sözlükte yer alıyor.
Sık sorulanlar
Özet yazılırken tam metinle çelişki olur mu?
Olmamalıdır. ICMJE birçok veri tabanının yalnızca özeti indekslediğini belirtir; bu yüzden özet tam metinle birebir tutarlı olmalıdır.
Başlığa çalışma tasarımını yazmalı mıyım?
Raporlama kılavuzları öneriyorsa evet. ICMJE başlıkta tasarımın belirtilmesini, kılavuzlar öneriyorsa, destekler.
Yapılandırılmış özetin bölümleri nelerdir?
ICMJE; arka plan, amaç, temel yöntemler, etki büyüklükleri ve anlamlılıklarıyla temel bulgular ve ana sonuçları sayar. Derginin kendi başlıkları ayrıca uygulanır.
Klinik çalışma kayıt numarası nereye yazılır?
ICMJE kayıt numarasının özetin sonunda yer almasını bekler; çalışma kısaltması ilk kullanıldığında da numara verilmelidir.
Kaynaklar
- ICMJE — Gönderime hazırlık(yeni sekmede açılır)Başlık ve yapılandırılmış özet ilkeleri; kayıt numarası; finansman bildirimi
- EQUATOR Network — Raporlama kılavuzları(yeni sekmede açılır)Çalışma türüne özgü kılavuzlar
- TR Dizin — Ana sayfa(yeni sekmede açılır)ORCID ve DOI desteği olan ulusal dizin
- ULAKBİM — TR Dizin kriter güncellemesi(yeni sekmede açılır)Başlık, anahtar sözcük ve özetin dil gerekliliğine ilişkin 2015 tarihli duyuru