Bu sayfada
- Kısa yanıt
- Kayıt gerektiren çalışma hangisi?
- Kabul edilen kayıt defterleri ve koşullar
- Zamanlama ve istisna
- Gözlemsel çalışmalar ve derlemeler
- Makaleye nasıl yazılır?
- Sık ret nedenleri
- Göndermeden önce 10 maddelik kontrol
- Kurgusal takvim
- Kayıt, protokol ve makale arasında tutarlılık
- Doçentlik dosyanızda bu çalışma hangi maddeye girer?
Kısa yanıt
ICMJE, tıp dergisi editörlerinin klinik çalışmaların, ilk katılımcının onamı sırasında veya öncesinde, herkese açık bir çalışma kayıt defterine kaydedilmesini yayın değerlendirmesi için koşul olarak istemesini önerir. Kabul edilen kayıt defterleri, WHO Uluslararası Klinik Çalışmalar Kayıt Platformu'nun (ICTRP) 24 maddelik asgari veri setini içeren birincil kayıt defterleri ve ClinicalTrials.gov'dur. Kayıt numarası özetin sonunda yazılır.
Kayıt gerektiren çalışma hangisi?
ICMJE klinik çalışmayı, insanları veya bir insan grubunu ileriye dönük olarak bir girişime atayan ve girişim ile sağlık sonucu arasındaki ilişkiyi inceleyen her araştırma projesi olarak tanımlar; karşılaştırma ya da kontrol grubu bulunması şart değildir. Girişim örnekleri ilaç, cerrahi işlem, cihaz, davranışsal tedavi, eğitim programı, diyet, kalite iyileştirme ve bakım süreci değişiklikleridir. Sağlık sonuçları ise hastalardan veya katılımcılardan elde edilen farmakokinetik ölçümler ve advers olaylar dahil her biyomedikal veya sağlıkla ilgili ölçümdür. Bu tanım dar değildir: bir eğitim müdahalesini randomize olmadan karşılaştıran bir çalışma da kapsamda olabilir. Emin değilseniz hedef derginin editörlük politikasına bakın.
Kabul edilen kayıt defterleri ve koşullar
- WHO ICTRP birincil kayıt defterleri (24 maddelik asgari veri setini içeren) veya ClinicalTrials.gov.
- Kayıt herkese açık olmalı, ücretsiz erişilebilir, kayıt yapmak isteyen herkese açık, kâr amacı gütmeyen bir kuruluşça yönetilen, kayıt verisinin geçerliliğini sağlayan bir mekanizması olan ve elektronik olarak aranabilir olmalı.
- Kayıtta 24 veri alanının hepsi dolu ve bilgilendirici olmalı; boş veya bilgi vermeyen alanlar kaydı yetersiz kılar.
- Kayıt tarihi olarak ICMJE kayıt materyallerinin kayıt defterine ilk gönderildiği tarihi esas alır.
- Cihaz çalışmalarında ClinicalTrials.gov'da "gizli kutu" (lock box) seçeneği devre dışı bırakılmalı; ICMJE kayıt bilgisinin gizli tutulduğu kayıtları yetersiz sayar.
- Bağımsız bir inceleme kurulunun (etik kurul) çalışma onayı, ICMJE'nin prospektif kayıt gerekliliğini karşılamaz.
Zamanlama ve istisna
ICMJE geriye dönük kaydın (örneğin makale gönderiminde) kaydın amaçlarının hiçbirini karşılamadığını belirtir: seçici yayım ve seçici sonuç raporlamasını önlemek, gereksiz tekrarı önlemek, hastaların ve halkın hangi çalışmaların planlandığını görebilmesi ve etik kurulların benzer çalışmaları görmesi. Bir istisna yapılırsa kayıt tamamlanma tarihi ve gecikme nedeni yayında belirtilmelidir; editörlerin istisna nedenini açıklayan bir not yayımlaması beklenir ve ICMJE istisnaların nadir olması gerektiğini, prospektif kaydı yapmayan yazarların çalışmalarının dergilere kabul edilemez olma riskini taşıdığını vurgular. Sonuç olarak: kaydı çalışmaya başlamadan yapın; takvimi hedef derginin politikasına göre planlayın.
Gözlemsel çalışmalar ve derlemeler
ICMJE, kaydın amaçlarının gözlemsel gibi alternatif tasarımlı araştırmalar için de geçerli olduğunu söyler; bu nedenle klinik çalışma olmayan tasarımlarda kaydı teşvik eder, ancak girişim araştırmacılarca belirlenmediği için zorunlu tutmaz. Sistematik derlemeler için PRISMA 2020 madde 24, kayıt bilgisinin (kayıt defteri adı ve numarası) yazılmasını veya kayıt yapılmadığının belirtilmesini ister (PRISMA). Bir klinik çalışmanın ikincil analizleri ayrı bir klinik çalışma olarak kaydedilmez; ana çalışmanın kayıt numarasına atıf yapılır.
Makaleye nasıl yazılır?
- Özetin sonunda: Kayıt defteri adı ve numarası (ICMJE'nin önerisi). CONSORT 2025 özet maddesi de kayıt defteri adı ve numarasını ister.
- Çalışma kısaltması kullanıldığında: Kayıt numarasını kısaltmanın ilk geçtiği yerde yazın.
- Metinde: Kayıt defteri adı, numara, URL ve kayıt tarihi; sonuçların kayıt defterinde, önbaskı olarak veya yayımlanmış makalede halka açık olup olmadığı (CONSORT 2025 madde 2).
- Protokole erişim: CONSORT 2025 madde 3 protokol ve istatistik analiz planına nereden ulaşılabileceğini; STARD madde 29 tam protokolün nerede bulunabileceğini ister.
- Sonuç raporlaması: ICMJE, kayıt defterlerindeki toplu sonuç raporlamasının ve yayındaki sonuçların arasındaki farkları açıklamayı yazarların sorumluluğu sayar; yalnızca kısa yapılandırılmış özet veya tablo biçimindeki sonuçların kayıt defterinde yayımlanmasını ön yayın saymaz.
Kayıt cümlesi iskeleti (kurgusal): "Çalışma, [kayıt defteri adı]'nde [numara] numarası ile [kayıt tarihi] tarihinde, ilk katılımcının alınmasından önce kaydedilmiştir. Birincil sonuç kayıttaki ile aynıdır [veya: Kayıt sonrası değişiklik: ...]." Kayıttan sonra birincil sonucu veya analizi değiştirdiyseniz bunu ve nedenini açıkça yazın.
Sık ret nedenleri
- Kayıt yok; veya makale gönderiminden sonra yapılmış.
- Kayıtta birincil sonuç makaledekinden farklı; değişiklik açıklanmamış.
- Kayıt defteri ICMJE'nin kabul ettiği kayıt defterlerinden biri değil; veya 24 alandan biri eksik/bilgisiz.
- Etik kurul onayı kayıt yerine sunulmuş.
- Kayıt numarası özette yok.
- Çalışma sonuçları kayıtla uyuşmuyor ve fark açıklanmamış.
Göndermeden önce 10 maddelik kontrol
- Çalışmanız ICMJE tanımına göre klinik çalışma mı?
- Kayıt ilk katılımcıdan önce yapıldı mı?
- Kayıt defteri kabul edilen listede mi?
- 24 alan dolu ve bilgilendirici mi?
- Cihaz çalışmasında gizli kutu seçeneği kapalı mı?
- Numara özetin sonunda mı?
- Birincil sonuç kayıtla aynı mı?
- Sapma ve değişiklikler açıklandı mı?
- Kayıt kaydında yayımlanmış makaleye atıf güncellendi mi (ICMJE güncelleme önerir)?
- Veri paylaşım planı kayıtla tutarlı mı (veri paylaşım beyanı)?
Kurgusal takvim
Kayıt zamanlamasının neden önemli olduğunu gösteren kurgusal bir takvim:
- Ocak: Protokol tamamlandı.
- Şubat: Çalışma [kayıt defteri]'ne gönderildi; kayıt tarihi bu tarihtir (ICMJE ilk gönderim tarihini esas alır, defterde yayımlanması gecikse bile).
- Mart: Etik kurul onayı alındı (kayıt yerine geçmez).
- Nisan: İlk katılımcının onamı alındı.
Bu takvimde kayıt, ilk katılımcıdan önce yapıldığı için ICMJE'nin beklentisini karşılar. Aynı çalışma kaydı Mayıs'ta yapılsaydı geriye dönük sayılırdı; ICMJE gönderim sırasında yapılan bu tür kaydın amaçların hiçbirini karşılamadığını söyler. Yayında "kayıt tarihi ve gecikme nedeni" açıklanması istisna durumunda beklenir ve bu istisnanın nadir olması gerektiği vurgulanır.
Kayıt, protokol ve makale arasında tutarlılık
Kayıt defterindeki birincil sonuç, ölçüm zamanı ve örneklem büyüklüğü ile makaledeki aynı bilgilerin örtüşmesi hakemlerin ilk kontrol ettiği şeylerdendir. Çalışma sırasında bir değişiklik yaptıysanız kayıt kaydını güncelleyin ve makalede değişikliği açıklayın. ICMJE, kayıt defterlerindeki toplu sonuç bildirimlerinin ve makaledeki sonuçların arasındaki farkları açıklamayı yazarın sorumluluğu sayar. Sonuçlar yayımlandığında kayıt kaydına tam dergi atfını eklemek de ICMJE'nin teşvik ettiği uygulamadır.
Doçentlik dosyanızda bu çalışma hangi maddeye girer?
Kayıt, Tablo 10'da puan getirmez; fakat kayıtsız bir klinik çalışma makalesi derginin koşulunu karşılamayabilir ve yayımlanma imkânını azaltır. Puan yayımlandığı derginin dizinine ve yazar sırasına göre belirlenir (2026 Ekim Dönemi): tezden üretilmemiş makale SCIE/SSCI dergide Madde 1 (a) bendinde Q1 30, Q2 20, Q3 15, Q4 10 puan; ESCI/Scopus dergide (c) 10; TR Dizin dergide Madde 2 (a) 10 puandır. Madde 1'in zorunlu koşulu, doktora/uzmanlık sonrası a bendinden en az üç makalede başlıca yazar olmak kaydıyla en az 40 puandır; bu yüzden çok yazarlı çalışmalarda başlıca yazar olup olmayacağınızı kayıt aşamasında yazar grubuyla netleştirin (yazarlık). Kurgusal örnek: 6 yazarlı bir RKÇ, SCIE Q1 dergide 30 puandır; başlıca yazar 15, diğer beş yazar 3'er puan alır. Hesap için puan hesaplayıcı, dergi için dergi öneri aracı, yardım için destek sayfası.
Bütünü görmek isterseniz bilimsel makale nasıl yazılır yazısıyla başlayabilirsiniz. Terimin kısa tanımı için sözlükteki ICMJE maddesine bakın. Kavramları karıştırmamak için sözlükteki etik kurul onayı maddesini okuyun.
Sık sorulanlar
ICMJE hangi çalışmaları klinik çalışma sayar?
ICMJE, kişileri veya grupları sağlıkla ilgili bir girişim ile sağlık sonucu arasındaki ilişkiyi incelemek için ileriye dönük olarak bir girişime atayan her araştırma projesini klinik çalışma olarak tanımlar; karşılaştırma veya kontrol grubu olması şart değildir.
Kayıt ne zaman yapılmalı?
ICMJE kaydın ilk katılımcının onamı alındığı sırada veya öncesinde yapılmasını önerir. Makale gönderirken yapılan geriye dönük kayıt, kaydın amaçlarının hiçbirini karşılamaz.
Gözlemsel çalışmaları kaydetmek zorunlu mu?
ICMJE gözlemsel gibi klinik çalışma olmayan tasarımlarda kaydı teşvik eder ama girişim araştırmacı tarafından belirlenmediği için zorunlu tutmaz.
Kaynaklar
- ICMJE — Klinik çalışmalar(yeni sekmede açılır)Kayıt politikası, klinik çalışma tanımı, kabul edilen kayıt defterleri, 24 maddelik veri seti, geriye dönük kayıt, gözlemsel çalışmalar, veri paylaşım beyanı
- ICMJE — Gönderime hazırlık(yeni sekmede açılır)Kayıt numarasının özetin sonunda ve çalışma kısaltması ilk kullanıldığında yazılması
- CONSORT 2025 genişletilmiş kontrol listesi(yeni sekmede açılır)Madde 2: kayıt defteri, numara, URL, kayıt tarihi
- STARD 2015 kontrol listesi(yeni sekmede açılır)Madde 28-29: kayıt numarası ve protokole erişim
- PRISMA 2020 genişletilmiş kontrol listesi(yeni sekmede açılır)Madde 24: sistematik derleme kaydı ve protokol