İçeriğe geç

Durak 3 · Yayın ve Makale

Hakem Değerlendirmesi ve Revizyon: Süreç ve Karar Türleri

  • Bölüm: Yayın ve Makale
  • Yazı 13 / 42
  • Son doğrulama:
Yayın ve Makale · Yazı 13 / 42%31 tamamlandı
Bu sayfada

Kısa yanıt

Hakem değerlendirmesi, makalenin konu uzmanlarınca bağımsız biçimde incelenmesi ve bu incelemelere dayanarak editörün karar vermesidir. Karar genellikle kabul, revizyon veya ret yönündedir. Revizyon aldığınızda amaç, her yorumu eksiksiz ve düzenli biçimde yanıtlayıp makaleyi geliştirmektir.

Hakem süreci nasıl işler?

COPE'un temel uygulamaları, hakem sürecinin şeffaf ve iyi yönetilmesini, çıkar çatışması, itiraz ve anlaşmazlıklar için prosedürlerin bulunmasını bekler. Think. Check. Submit. listesi de derginin hakem sürecini, hakemlerin bağımsızlığını, her makaleyi kaç hakemin incelediğini ve editörlerin kimler olduğunu açıklamasını önerir. Gönderdiğiniz derginin bu bilgileri vermesi güvenilirlik göstergesidir.

Genel akış: editör ön incelemesi, hakemlerin atanması, hakem raporları, editör kararı. Süre ve hakem sayısı derginin yönergesindeki bilgiye bağlıdır; biz genel bir süre veremiyoruz.

Karar türleri

  • Kabul: Makale mevcut hâliyle veya küçük biçim düzeltmeleriyle yayıma alınır.
  • Küçük revizyon: Düzeltmeler sınırlıdır; yeniden hakem incelemesi gerekmeyebilir.
  • Büyük revizyon: Ek analiz, yeniden yazım veya yeni veri istenir; makale çoğunlukla yeniden hakeme gider.
  • Ret: Makale yayımlanmaz. Gerekçeyi okuyup bir sonraki adıma karar verin (makale reddedilirse ne yapılır).

Terimler dergiden dergiye değişebilir; karar mektubundaki tanıma bakın.

Revizyon adımları

  1. Mektubu dikkatle okuyun ve bir gün bekleyin. İlk tepki savunmacı olabilir; gerekçeleri sakin biçimde değerlendirin.
  2. Yorumları numaralayın. Editör ve her hakemin her yorumunu ayrı bir satıra yazın.
  3. Yorumları sınıflayın. Üç grup işinizi kolaylaştırır: metinde net düzeltme gerektirenler, ek analiz isteyenler, katılmadıklarınız.
  4. Yapılacakları planlayın. Ek analiz veya veri gerekiyorsa süre ve ortak yazar katkısını belirleyin. Yazarlar arasında iş bölümü yapın.
  5. Metni güncelleyin. Değişiklikleri izlenebilir biçimde (değişiklik izleme veya renkli işaretleme) yapın; dergi hangi sürümleri istiyorsa onu hazırlayın.
  6. Yanıt mektubunu yazın. Her yoruma karşılık, yapılan değişikliği ve yeri belirtin (hakeme cevap mektubu).
  7. Raporlama kontrol listesini yeniden gözden geçirin. Hakemler eksik bilgi bildirdiyse kılavuz maddelerini tamamlayın (raporlama kılavuzları).
  8. Süre içinde yeniden gönderin. Zaman yetmeyecekse editöre önceden yazın.

Hakem yorumlarını nasıl değerlendirirsiniz?

  • Yöntemsel eleştiri: Analizin, örneklemin veya tasarımın sınırlarına işaret eder. Mümkünse ek analiz yapın; mümkün değilse sınırlılık olarak açıkça yazın.
  • Eksik raporlama: Kılavuz maddesi bulunmuyorsa ekleyin. EQUATOR'a göre kontrol listeleri, editör ve hakemlere gerekli bilgilerin bulunduğunu gösterebilir.
  • Yorum farkı: Sonuçların yorumlanışına dair itirazlarda verinin neyi desteklediğini temel alın; daha temkinli bir dil kullanmak çoğu zaman çözümdür.
  • Kapsam dışı istekler: Çalışmanın amacını aşan ek istekleri kibarca ve gerekçeyle geri çevirin.
  • Çelişen hakemler: İki hakemin zıt önerisi varsa editöre durumu belirtip hangi yönü izlediğinizi açıklayın.

Etik ve davranış

Hakemlere ve editöre saygılı olun; yorumların tonu sert olsa da yanıtınız profesyonel kalsın. Hakem kimliğini araştırmayın. Yeni veri eklerken ve sonucu değiştirirken bütünlükten ödün vermeyin; analizin sonucu hakem isteğiyle değil veriye dayanarak değişmelidir. Dergi kararına itirazınız varsa COPE'un temel uygulamalarına göre dergilerin itiraz ve şikâyet süreçleri tanımlıdır; önce derginin kendi itiraz prosedürünü okuyun.

Doçentlik bağlantısı

Makale yalnızca başvuru tarihine kadar yayım süreci tamamlanmışsa puan getirir; kabul veya revizyon aşaması tek başına yeterli değildir (online-first ve yayın tarihi). Zaman planınızı buna göre yapın. Puan etkisini puan hesaplayıcıyla görün; Madde 1 şartları için uluslararası makale şartı (Madde 1) sayfasına bakın.

Örnek yorum sınıflama

Bir revizyon mektubunda şu üç tür yorum gelmiş olsun:

  • "Örneklem büyüklüğü hesabı yok." Bu, metinde net düzeltme gerektiren bir yorumdur; hesap eklenir veya yokluğu açıkça belirtilir.
  • "Alt grup analizi yapılmalı." Bu, ek analiz isteyen yorumdur; analiz önceden planlanmamışsa keşifsel olarak etiketlenir.
  • "Sonuçlar nedensellik gösteriyor." Bu, yorum farkına dayanır; tasarımın nedensellik çıkarımına izin verip vermediğini değerlendirip dili temkinli hâle getirmek çoğu zaman uygundur.

Her yorumu ayrı bir görev gibi izleyin ve tamamlandıkça işaretleyin.

Zaman yönetimi

Revizyon süresi karar mektubunda belirtilir. Ek analiz gerekiyorsa mümkün olan en erken günde veri ve analiz planını yazarlarla netleştirin. Süre yetmeyecekse editöre yazarak uzatma isteyin. Doçentlik başvuru takviminiz varsa bunu yazışmaya taşımayın; dergi için belirleyici olan bilimsel yeterliliktir.

Ret gelirse

Revizyon sonucu makale yine de reddedilebilir. Bu durumda yorumları değerlendirip makaleyi bir sonraki dergiye uyarlayın (makale reddedilirse ne yapılır). Hakem yorumlarının metni dergiye aittir; başka bir dergiye kopyalamayın, ancak yorumlardan çıkardığınız dersleri uygulayın.

Etkili yanıt için ilkeler

  • Her yorumu yanıtlayın; yanıtsız bırakmayın.
  • Metindeki değişikliğin yerini belirtin.
  • Savunmacı dilden kaçının.
  • Veriye dayalı olmayan iddialardan kaçının.
  • Tüm yazarlara son sürümü onaylatın.

Yeniden gönderimden sonra

Revizyon gönderildikten sonra editör makaleyi aynı hakemlere veya yeni hakemlere yeniden gönderebilir ya da kendisi karar verebilir; bu, derginin politikasına bağlıdır. Yeni bir tur yorum gelirse aynı yöntemi uygulayın: numaralayın, sınıflayın, yanıtlayın. Her turda önceki yanıtlarınızla tutarlı kalın; önceki turda söylediğiniz bir şeyi sonraki turda değiştirmeniz gerekiyorsa nedenini açıklayın. Revizyon sürecinde makalenin sürümlerini tarihleriyle saklayın.

Hakem sürecinde sık sorulan noktalar

Hakemlerin sayısı, kimliklerinin açıklanıp açıklanmaması ve raporların yazara iletilme biçimi dergiye göre değişir. Gönderimden önce derginin hakemlik modelini yönergeden öğrenin ve kapak mektubunda bu modele uygun davranın. Hakem önerisi isteniyorsa yalnızca çıkar çatışması bulunmayan, çalışmanızın alanına gerçekten hâkim kişileri önerin; kendi kurumunuzdan veya yakın iş birlikçilerinizden öneri yapmayın. Karar mektubunda belirsiz bir nokta varsa editör ofisinden açıklama isteyin; tahmin yürütmeyin. Revizyon sürecini ortak yazarlarla paylaşılan bir görev listesiyle yürütmek, sorumlulukların net kalmasını sağlar.

Kopyalanabilir iskelet: yorum izleme çizelgesi

Revizyon mektubunu aldığınızda her yorum için şu alanları (liste olarak veya kendi tablo programınızda) tutun:

  • Yorum numarası (Hakem 1, yorum 3 gibi)
  • Yorumun kısa özeti
  • Sınıf: metin düzeltmesi, ek analiz, yorum farkı, kapsam dışı
  • Sorumlu yazar ve son tarih
  • Yapılan değişiklik ve metindeki yeri (sayfa, satır veya bölüm)
  • Durum: yapıldı, gerekçeyle kısmen yapıldı, gerekçeyle yapılmadı

Bu çizelge, yanıt mektubunu yazarken doğrudan kaynak olur (hakeme cevap mektubu).

Kurgusal örnek: bir haftalık revizyon planı

Kurgusal bir makale için büyük revizyon kararı gelmiş ve dergi 30 gün süre vermiştir. Ekip şöyle bir plan yapar: 1. gün karar mektubunu okuyup yorumları numaralar; 2-3. gün yorumları sınıflar ve ek analiz gerektirenleri istatistik sorumlusuyla konuşur; 4-12. gün analizi yapar; 13-20. gün metni günceller; 21-24. gün yanıt mektubunu yazar; 25-27. gün tüm yazarlar son metni okur ve onaylar; 28. gün yükleme yapılır, son iki gün yedek bırakılır. Süre yetmeyeceği anlaşılırsa editöre erken yazılır. Bu yalnızca bir planlama örneğidir; süreler derginin mektubundaki tarihe göre belirlenir.

Sık yapılan hatalar

  • Bir yoruma yanıt vermeyi unutmak veya "yapıldı" deyip yerini göstermemek.
  • Ek analiz yaptıktan sonra yalnızca hakemi memnun eden sonucu bildirmek; analiz sonucu veriye dayanmalıdır.
  • Yeni bir yazar eklemek veya yazar sırasını değiştirmek: ICMJE'ye göre gönderimden sonra yazar ekleme veya çıkarma istenirse editör, tüm yazarlardan ve eklenen veya çıkarılan kişiden imzalı onay ister; bu nedenle sırayı revizyon aşamasına bırakmayın (yazarlık kriterleri).
  • Kabul gelince hemen başvuru yapmak: SSS Soru 17'ye göre yayım süreçleri tamamlanmamış çalışma, elektronik ortamda görünse bile yayımlanmış makale sayılmaz (2026 Ekim Dönemi).

Bu sayfayı okuduktan sonra

  1. Elinizde revizyon varsa yukarıdaki çizelgeyi bugün kurun.
  2. Süre ve sorumlulukları yazarlarla paylaşın.
  3. Yayım tarihi ve başvuru zamanlaması için online-first ve yayın tarihi yazısını okuyun.
  4. Bu başlık, bilimsel makale nasıl yazılır yazısında anlatılan sürecin bir parçasıdır.
  5. Hakemli dergi kavramının tanımı sözlükte yer alıyor.
  6. Konuyla ilgili yağmacı dergi terimi sözlükte ayrıca tanımlanmıştır.

Sık sorulanlar

Hakem isimlerini bilebilir miyim?

Dergiye bağlıdır. Dergiler farklı hakemlik modelleri uygular; yazar yönergesindeki hakemlik modelini okuyun.

Revizyon istenmesi kabul demek midir?

Hayır. Revizyon, editörün makaleyi değerlendirmeye devam etmek istediğini gösterir; sonuç yanıtlarınıza ve yeniden değerlendirmeye bağlıdır.

Bir hakem yorumuna katılmıyorsam ne yapmalıyım?

Saygılı biçimde, kanıta dayalı gerekçeyle açıklayın. Yorumu yok saymayın; gerekirse metinde bir sınırlılık notu ekleyin.

Revizyon süresi kaç gündür?

Derginin karar mektubunda belirtilir. Süreyi aşacaksanız editörden önceden uzatma isteyin.

Kaynaklar

  1. COPE — Core Practices(yeni sekmede açılır)Hakemlik ve şikâyet/itiraz süreçlerinin şeffaf ve iyi yönetilmesi beklentisi
  2. Think. Check. Submit. — Dergi kontrol listesi(yeni sekmede açılır)Hakem sürecinin, hakemlerin bağımsızlığının ve editörlerin açıklanması
  3. ICMJE — Gönderime hazırlık(yeni sekmede açılır)Ek materyalin hakem değerlendirmesine dahil edilmesi; raporlama kılavuzları
  4. EQUATOR Network — Raporlama kılavuzları(yeni sekmede açılır)Kontrol listelerinin editör ve hakemlere gerekli bilgilerin bulunduğunu göstermesi

Son doğrulama:

Hata bildir

Bu sitedeki içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; resmî görüş veya hukuki danışmanlık değildir. Bağlayıcı olan ÜAK ve YÖK'ün resmî metinleridir.