İçeriğe geç

Durak 3 · Yayın ve Makale

Anlatı Derlemesi (Derleme Makalesi) Nasıl Yazılır?

  • Bölüm: Yayın ve Makale
  • Yazı 3 / 42
  • Son doğrulama:
Yayın ve Makale · Yazı 3 / 42%7 tamamlandı
Bu sayfada

Kısa yanıt

Anlatı derlemesi, bir konudaki literatürü okura yol gösterecek biçimde yorumlayarak sunan makaledir. ICMJE'ye göre meta-analiz gibi türlerin farklı formatlara, vaka sunumu, anlatı derlemesi ve başyazıların ise daha az yapılandırılmış biçimlere gereksinim duyabileceğini belirtir. Yine de ICMJE derleme yazarlarını literatürü bulma, seçme, çıkarma ve sentezleme yöntemlerini anlatmaya teşvik eder. Derlemenizi güvenilir kılan şey, bunu yapmanızdır.

Sistematik derleme mi, anlatı derlemesi mi?

PRISMA sitesi, ana kılavuzun esas olarak girişim etkilerini değerlendiren sistematik derlemeleri hedeflediğini ve kapsam derlemeleri gibi diğer kanıt sentezlerine uzantıların bulunduğunu belirtir. Yazmadan önce kendinize şunu sorun: Tam bir arama stratejisini, iki kişilik seçimi ve yanlılık riski değerlendirmesini yapabilir miyim? Cevap evetse sistematik derleme yazın. Hayırsa "sistematik" sözcüğünü kullanmayın ve anlatı derlemesi olarak dürüstçe konumlandırın. Dergilerin derleme kabul politikaları da farklıdır; bazı dergiler derlemeleri yalnızca davetle ister. Derleme göndermeden önce derginin yönergesinde bu türün kabul edilip edilmediğini kontrol edin.

Adım adım yazım

  1. Soruyu ve okuru belirleyin. "Diyabetin tedavisi" bir konu, "tip 2 diyabette ... ilaç sınıfının kardiyovasküler sonuçlara etkisine ilişkin güncel kanıtlar" bir sorudur. Soru daraldıkça literatür yönetilebilir olur. Kurgusal örnek bir soru: "Ameliyat sonrası deliryumu önleme amaçlı girişimlerin yaşlı hastalardaki kanıt düzeyi nedir?"
  2. Aramayı yapılandırın. En az bir biyomedikal veri tabanında sistemli arama yapın, terimleri ve tarihleri kaydedin. Anahtar sözcük ve MeSH seçimi için anahtar kelime ve MeSH yazısına bakın.
  3. Seçim ölçütünüzü yazın. Hangi yıllar, diller ve çalışma türleri alındı; hangileri neden dışarıda kaldı? Kısa bir "Literatür tarama yöntemi" paragrafı yeterlidir: veri tabanları, arama tarihi, temel terimler, seçim ölçütü.
  4. Bir taslak harita çıkarın. Kaynakları alt başlıklara ayırın: tanım ve epidemiyoloji, mekanizma, kanıt (çalışma türüne göre), tartışmalı noktalar, boşluklar. İyi bir derleme kaynak listesi değil, argümanı olan bir yapıdır.
  5. Kaynakları özgün araştırmaya dayandırın. ICMJE, mümkün olduğunca özgün araştırma kaynaklarına doğrudan atıf yapılmasını ister ve derleme makalelerinin özgün çalışmayı her zaman doğru yansıtmadığını belirtir. Başka bir derlemeden kaynak devşirmeyin; bulduğunuz her çalışmayı kendiniz okuyun.
  6. Zıt kanıtı da yazın. Sizin görüşünüzü desteklemeyen çalışmaları dışarıda bırakmak yanlılıktır. Çelişkili sonuçları nedenleriyle birlikte tartışın.
  7. Kanıtın gücünü belirtin. Gözlemsel veriye dayanan bir bulguyu "gösterdi" yerine "ilişkilidir" diye yazın; kanıt zayıfsa bunu söyleyin.
  8. Özgün katkıyı netleştirin. Derlemenin katkısı bir sentez, bir çerçeve, bir karar algoritması veya araştırma boşluklarının haritası olabilir. Giriş bölümünün sonunda bunu bir cümleyle belirtin (giriş bölümü).
  9. Özet ve sonuç. Sonuç bölümünde kanıttan çıkan klinik ve araştırma çıkarımlarını yazın; derlemede yeni veri varmış gibi sonuç çıkarmayın.

Yapı iskeleti

Kopyalayıp uyarlayabileceğiniz iskelet:

  • Başlık: [Konu]: [soru] üzerine güncel kanıtların anlatı derlemesi
  • Özet: Amaç, kaynak tarama yöntemi (veri tabanı, dönem), temel bulgular, sonuç
  • Anahtar sözcükler: 3–6 terim (MeSH ile uyumlu)
  • Giriş: Sorunun önemi, bilgi boşluğu, derlemenin amacı ve kapsamı
  • Literatür tarama yöntemi: Kaynaklar, arama tarihi, terimler, seçim ve dışlama ölçütü
  • Ana bölümler: [Alt başlık 1], [Alt başlık 2], [Tartışmalı noktalar]
  • Sınırlılıklar: Seçim yanlılığı, yayın yanlılığı, kapsam dışında bırakılanlar
  • Sonuç ve gelecek araştırma önerileri
  • Kaynaklar: Vancouver (derginin biçimine göre)

Yapay zekâ kullanırsanız

Literatür özetlemede yapay zekâ araçlarına başvuran yazarlar için ICMJE iki şeyi netleştirir: yapay zekâ ile üretilmiş materyali birincil kaynak olarak göstermek kabul edilemez ve insanlar gönderilen her içerikten sorumludur. Aracın bulduğu her kaynağı özgün haliyle açıp doğrulayın; var olmayan veya içeriği yanlış aktarılan kaynak ciddi bir sorundur. Kullanımı beyan etmek için yapay zekâ araçları ve beyan yazısına bakın.

Sık ret nedenleri

  • Güncel olmayan veya seçici literatür; arama yöntemi yok.
  • Soru geniş; makale ders kitabı bölümü gibi okunuyor.
  • Kaynaklar ikinci el; özgün çalışmalar okunmamış.
  • Okura yeni bir sentez veya yorum sunmuyor; yalnızca kaynak özetleri sıralı.
  • Sonuçlar kanıtın gücünden fazla iddialı.
  • Kaynak sayısı veya format derginin sınırını aşıyor.

Göndermeden önce 10 maddelik kontrol

  1. Dergi bu makale türünü kabul ediyor mu?
  2. Soru net ve daraltılmış mı?
  3. Literatür tarama yöntemi (veri tabanı, tarih, terim) yazıldı mı?
  4. Seçim ve dışlama ölçütü belli mi?
  5. Başlık ve özet derleme türünü doğru adlandırıyor mu (sistematik sözcüğü yanlış kullanılmadı mı)?
  6. Zıt kanıt tartışıldı mı?
  7. Kaynaklar özgün çalışmalardan doğrulandı ve geri çekilmiş yayın taraması yapıldı mı?
  8. Sınırlılıklar bölümü var mı?
  9. Yapay zekâ kullanımı beyan edildi mi?
  10. Kaynak biçimi ve anahtar sözcükler derginin kuralına uygun mu?

Kurgusal örnek: başlık hiyerarşisi

Konu: yaşlı hastalarda ameliyat sonrası deliryumun önlenmesi. Bir anlatı derlemesinin alt başlıkları şöyle kurulabilir (kurgusal):

  • Giriş: Deliryumun yükü ve bilgi boşluğu
  • Literatür tarama yöntemi
  • Tanım ve tanı ölçütleri
  • Risk faktörleri: değiştirilebilir ve değiştirilemez
  • Farmakolojik olmayan girişimlerin kanıtı
  • Farmakolojik girişimlerin kanıtı ve tartışmalı noktalar
  • Sınırlılıklar
  • Sonuç ve araştırma önerileri

Her alt başlığın altında üç iş yapın: bulguyu söyleyin, hangi çalışma türünden geldiğini belirtin ve çelişen çalışmayı anın. "X çalışmasında Y gösterilmiştir" cümlelerinin ardışık dizilmesi okuru yorar; bunun yerine "randomize çalışmalarda etki tutarlı değildir; gözlemsel çalışmalarda ise ..." gibi sentezleyici cümleler yazın.

Hakem gözüyle üç soru

Derleme hakemleri genellikle şunlara bakar: Soru net mi ve neden şimdi? Literatür seçimi sistematik ve şeffaf mı, yoksa yazarın tercihlerine mi dayanıyor? Sonuçlar kanıtın gücüyle orantılı mı? Bu sorulara yöntem paragrafı, zıt kanıtın tartışılması ve sınırlılıklar bölümü cevap verir. ICMJE de derleme yazarlarını yöntemlerini anlatmaya teşvik ederken bunu sistematik derlemelerde zorunlu tutar; bu ayrım, derlemenizi hangi etiketle sunacağınızı belirler.

Doçentlik dosyanızda bu çalışma hangi maddeye girer?

Tablo 10'da derleme makalesi için ayrı bir bent yoktur; belge makaleyi yayımlandığı derginin dizinine göre puanlar (2026 Ekim Dönemi). Tezden üretilmemiş bir makale SCIE/SSCI dergide Madde 1 (a) bendinde Q değerine göre 10–30 puan, ESCI/Scopus dergide 10 puan, TR Dizin dergide Madde 2 (a) bendinde 10 puandır; "editöre mektup, araştırma notu, özet veya kitap kritiği" ise ayrı ve daha düşük puanlı bentlerdedir. Derlemenin bu listede adı geçmez. Bu nedenle derlemenizin "makale" olarak mı yoksa başka bir türde mi sayılacağı konusunda Tablo 10 metninden bir sonuç çıkarılamaz; belgede yazmayanı varsaymayın, ÜAK'ın resmî açıklamasına bakın. Yazar sırası etkilidir: tek yazarlı makalede tam puan alırsınız; iki yazarda başlıca yazar 0,8, ikinci yazar 0,5; üç ve üzeri yazarda başlıca yazar yarıyı alır. Derlemeler çoğu kez az yazarlı olduğundan bu hesap yazar sayısına göre puan paylaşımı sayfasındaki kurallarla yapılır. Kurgusal örnek: ESCI dergide tek yazarlı bir makalenin 10 puanı tam olarak yazara aittir; derlemenizin bu puanla sayılıp sayılmayacağı yukarıda belirtilen belirsizliğe bağlıdır. Hedef dergi seçimi için dergi öneri aracına veya destek sayfasına başvurabilirsiniz.

Bu başlık, bilimsel makale nasıl yazılır yazısında anlatılan sürecin bir parçasıdır. Konuyla ilgili özgün (yayımlanmış) makale terimi sözlükte ayrıca tanımlanmıştır. Sözlükte hakemli dergi maddesi bu kavramı kısaca açıklar.

Sık sorulanlar

Anlatı derlemesinde yöntem bölümü gerekli mi?

ICMJE derleme yazarlarını, literatürü bulma, seçme, çıkarma ve sentezleme yöntemlerini tanımlamaya teşvik eder; bunu sistematik derlemeler için zorunlu sayar. Anlatı derlemesinde de kısa bir yöntem paragrafı okurun güvenini artırır.

Anlatı derlemesi ile sistematik derleme arasındaki fark nedir?

Sistematik derleme, arama, seçim ve sentez yöntemini önceden tanımlı ve tam raporlanmış bir süreçle yürütür (PRISMA gibi). Anlatı derlemesi daha serbest yapılı olabilir; ancak seçiminin gerekçesi ve sınırları yine açık yazılmalıdır.

Derleme makalesi doçentlikte ayrı mı puanlanır?

Tablo 10'da derleme için ayrı bir bent yoktur; belge makaleyi dergi indeksine göre puanlar (2026 Ekim Dönemi).

Kaynaklar

  1. ICMJE — Gönderime hazırlık(yeni sekmede açılır)Anlatı derlemelerinin daha az yapılandırılmış olabileceği; derleme yazarlarına yöntem açıklama önerisi (sistematikte zorunlu); kaynak gösterme ilkeleri; yapay zekâ kaynağı kabul edilmez
  2. PRISMA statement(yeni sekmede açılır)PRISMA 2020'nin sistematik derlemelere yönelik olduğu; uzantıların diğer kanıt sentezi türlerini (ör. kapsam derlemeleri) kapsadığı
  3. ICMJE — Yapay zekâ kullanımı (yazarlar)(yeni sekmede açılır)Yapay zekâ üretimi materyalin birincil kaynak olarak gösterilemeyeceği
  4. ÜAK — Tablo 10 Sağlık Bilimleri Temel Alanı (2026 Ekim Dönemi)(yeni sekmede açılır)Madde 1 ve 2; derleme türü için ayrı bent bulunmaması

Son doğrulama:

Hata bildir

Bu sitedeki içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; resmî görüş veya hukuki danışmanlık değildir. Bağlayıcı olan ÜAK ve YÖK'ün resmî metinleridir.