# Veri Paylaşım Beyanı Nasıl Yazılır? ICMJE Gereklilikleri

Yayın ve Makale · Son doğrulama: 2026-11-19
Kaynak sayfa: https://docentlikrehberi.com/yayin/veri-paylasim-beyani-nasil-yazilir

**Kısa cevap:** ICMJE, klinik çalışma sonuçlarını bildiren makalelerin bir veri paylaşım beyanı içermesini ister: kimliksizleştirilmiş bireysel veri paylaşılacak mı, hangi veri, ek belgeler, ne zaman ve hangi erişim ölçütleriyle. 'Kararsızım' kabul edilebilir bir cevap değildir. Bu yazı beyanın bileşenlerini ve örnek metinleri verir.

## Kısa yanıt

Veri paylaşım beyanı, makaledeki sonuçları destekleyen verinin başkalarıyla paylaşılıp paylaşılmayacağını ve nasıl paylaşılacağını açıklayan kısa bir bölümdür. ICMJE, klinik çalışma sonuçlarını bildiren makalelerde bu beyanı şart koşar ve beş şeyi belirtmenizi ister: kimliksizleştirilmiş bireysel katılımcı verisinin (veri sözlüğü dahil) paylaşılıp paylaşılmayacağı, özellikle hangi verinin paylaşılacağı, ilgili ek belgelerin (protokol, istatistik analiz planı vb.) bulunup bulunmayacağı, verinin ne zaman ve ne kadar süreyle erişilebilir olacağı ve hangi erişim ölçütleriyle paylaşılacağı.

## ICMJE'nin beyan koşulları

ICMJE sayfasına göre 1 Temmuz 2018'den itibaren ICMJE dergilerine gönderilen ve klinik çalışma sonuçlarını bildiren makaleler veri paylaşım beyanı içermelidir. 1 Ocak 2019'dan sonra katılımcı alımına başlayan klinik çalışmalar, çalışma kaydına bir veri paylaşım planı da eklemelidir. Plan sonradan değişirse, makaleyle gönderilen ve yayımlanan beyan ile kayıt defterindeki kayıt güncellenmelidir. Bu tarihler ICMJE'nin üye dergileri için geçerlidir; hedef dergi ICMJE'ye uyuyorsa yönergesine bakın.

Beyanın içermesi gerekenler:

1. **Bireysel veri paylaşımı:** Evet veya hayır. "Kararsız" kabul edilmez.
2. **Hangi veri:** Örneğin kimliksizleştirilmiş katılımcı verisi, veri sözlüğü, analiz kodu.
3. **Ek belgeler:** Protokol, istatistik analiz planı, onam formu örneği gibi.
4. **Zamanlama:** Yayımdan ne kadar sonra ve ne kadar süreyle.
5. **Erişim ölçütleri:** Kimlerle, hangi tür analizler için, hangi mekanizmayla (başvuru, veri erişim komitesi, depo).

CONSORT 2025 de kimliksizleştirilmiş bireysel katılımcı verisine, veri sözlüğüne, istatistik koduna ve diğer materyallere nereden ve nasıl ulaşılacağını ister; paylaşım planlanmıyorsa bunun açıkça ve gerekçesiyle belirtilmesini bekler. Sistematik derlemede PRISMA 2020 madde 27, şablon veri toplama formlarının, derlemeden çıkarılan verinin, analiz için kullanılan verinin ve analiz kodunun halka açık olup olmadığını ve nerede bulunabileceğini yazmayı ister.

## Veriyi bir depoya yüklediyseniz

ICMJE, veri kümesi herkese açık bir depoya yüklenmişse veya ikincil analizde kullanılıyorsa özetin sonunda benzersiz, kalıcı veri kümesi tanımlayıcısını, depo adını ve numarasını belirtmenizi ister. Yayımlanan makalelerin kullandıkları veri kümelerinin kalıcı tanımlayıcılarına atıf yapması da beklenir. Bu, veriyi üretenlere itibar kazandırır ve verinin bulunabilirliğini sağlar.

## İkincil analiz yazıyorsanız

Başkalarının paylaştığı verilerle ikincil analiz yazan yazarlar, ICMJE'ye göre kullanımın veri alınırken kabul edilen koşullara uygun olduğunu onaylamalı, veri kaynağına kalıcı tanımlayıcıyla atıf yapmalı ve analizlerinin önceki analizlerden nasıl farklı olduğunu tam olarak açıklamalıdır. Ayrıca veriyi üretenlerle iş birliği aranması önerilir; iş birliği her zaman mümkün olmayabilir, ama verinin üretenlerinin emeği tanınmalıdır. Bir klinik çalışmanın ikincil analizleri ayrı bir klinik çalışma olarak kaydedilmez; ana çalışmanın kayıt numarasına atıf yapılır ([klinik araştırma kaydı](/yayin/klinik-arastirma-kaydi-icmje-kosulu)).

## Yazarların veriye erişimi

ICMJE tüm yazarların çalışmayı destekleyen veriyi inceleyebilmesini ister; akademik ve akademik olmayan kurumların iş birliğinde en az bir akademik yazarın birincil veriye erişmiş ve analize katılmış olması gerekir. Sponsorlu çalışmalarda yazarların verilere erişimi araştırma sözleşmelerinde açıkça güvence altına alınmalıdır. Editörler hangi yazarların veriye eriştiğini ve analize katıldığını sorabilir.

## Gizlilik ve kişisel veri

Hasta verisi paylaşımında en büyük çekince kimlik gizliliğidir. Paylaşılan veri kimliksizleştirilmiş olmalı; küçük örneklem veya nadir hastalıklarda yeniden kimliklendirme riskini değerlendirmek gerekir. Katılımcının onam metni veri paylaşımını kapsıyor mu, etik kurul kararı neye izin veriyor, kurumunuzun veri yönetişim kuralları nedir; bunları paylaşım vaat etmeden önce kontrol edin. Kişisel verilerin korunmasına ilişkin ulusal mevzuatın bu yazıda ayrıntısı anlatılmamıştır; güncel metin için kvkk.gov.tr ve mevzuat.gov.tr sitelerine ve kurumunuzun hukuk birimine başvurun.

## Kopyalanabilir örnek metinler (kurgusal)

**Kimliksizleştirilmiş veri paylaşılacak:** "Çalışmada toplanan kimliksizleştirilmiş bireysel katılımcı verisi (veri sözlüğüyle birlikte), protokol ve istatistik analiz planı, makalenin yayımından 6 ay sonra başlayarak 5 yıl süreyle, bilimsel amaçlı analizler için, \[kurum\] veri erişim komitesine yapılacak yazılı başvuru üzerine \[iletişim adresi\] aracılığıyla paylaşılacaktır."

**Veri depoda:** "Analizde kullanılan kimliksizleştirilmiş veri kümesi ve analiz kodu \[depo adı\]'nda \[kalıcı tanımlayıcı\] ile herkese açık olarak bulunmaktadır."

**Paylaşım planlanmıyor:** "Katılımcı gizliliği ve etik kurul onayının koşulları nedeniyle bireysel katılımcı verisi paylaşılmayacaktır. Toplu veriler makaledeki tablolarda ve ek dosyada sunulmuştur."

**Sistematik derleme:** "Arama stratejileri, şablon veri çıkarma formu, çıkarılan veri ve analiz kodu ek dosyada ve \[depo\] içinde \[tanımlayıcı\] ile erişilebilirdir."

Kurgusal metinlerdeki süreler yalnızca örnektir; kendi çalışmanızın koşullarını yazın.

## Sık ret nedenleri

- Beyan yok, veya "talep üzerine paylaşılır" gibi koşulsuz ve ayrıntısız cümle.
- Beyanda "kararsız" veya "daha sonra belirlenecek" ifadesi.
- Kayıtta veri paylaşım planı yok (1 Ocak 2019 sonrası başlayan çalışmalarda) veya kayıtla makale çelişiyor.
- Paylaşılacak veri ile onam formu çelişiyor.
- Depodaki veri kimliksizleştirilmemiş.
- Kullanılan harici veri kümesine kalıcı tanımlayıcıyla atıf yapılmamış.

## Göndermeden önce 10 maddelik kontrol

1. Derginin veri paylaşım politikası okundu mu?
2. Beyanın beş bileşeni de var mı (evet/hayır, hangi veri, ek belge, zaman, erişim ölçütü)?
3. Paylaşım, etik kurul kararı ve onam metniyle uyumlu mu?
4. Veri kimliksizleştirildi mi?
5. Depoya yüklendiyse tanımlayıcı özetin sonunda ve kaynaklarda mı?
6. Kayıt defterindeki plan makaleyle tutarlı mı?
7. Protokol ve analiz planı erişilebilir mi?
8. Harici veri kümeleri tanımlayıcıyla anıldı mı?
9. Yazarların veriye erişimi belirtildi mi?
10. Çıkar çatışması ve finansman bölümleriyle çelişki yok mu ([beyanlar](/yayin/cikar-catismasi-ve-finansman-beyani))?

## Kurgusal üç durum

**Durum 1: Retrospektif gözlemsel çalışma.** ICMJE'nin zorunlu beyan koşulu klinik çalışma sonuçlarını bildiren makaleler için tanımlanır; çalışmanız randomize olmayan bir retrospektif analizse derginin politikası sizin için belirleyicidir. Birçok dergi yine de bir beyan ister. Kurgusal beyan: "Veri seti, hasta gizliliği nedeniyle herkese açık değildir. Kimliksizleştirilmiş toplu veri, makul bir talep üzerine ve etik kurul onayına uygun olarak sorumlu yazardan istenebilir."

**Durum 2: Çok merkezli çalışma.** Veri birden çok kurumdan geliyorsa paylaşım kararı her merkezin etik kurulu ve veri yönetişimiyle uyumlu olmalıdır; beyanda erişim mekanizmasını (ör. ortak veri erişim komitesi) adlandırın.

**Durum 3: Mevcut bir veri setinin ikincil analizi.** Veri kaynağına kalıcı tanımlayıcıyla atıf yapın, kullanım koşullarına uyduğunuzu onaylayın ve analizinizin önceki analizlerden farkını açıklayın (ICMJE).

## "Talep üzerine paylaşım" ne zaman yetersiz kalır?

"Veriler makul bir talep üzerine sağlanacaktır" tek başına, ICMJE'nin beş bileşenini (hangi veri, ek belgeler, zaman, erişim ölçütü) karşılamaz. En azından kimin talep edebileceğini, talebin hangi amaçla olması gerektiğini, kime başvurulacağını ve verinin ne kadar süreyle erişilebileceğini yazın. Süreyi veya mekanizmayı henüz bilmiyorsanız bunu belirsiz bırakmak yerine kurumunuzun veri yönetişim birimiyle konuşarak gerçekçi bir plan kurun; "kararsız" ICMJE tarafından kabul edilebilir cevap sayılmaz.

## Doçentlik dosyanızda bu çalışma hangi maddeye girer?

Veri paylaşım beyanı Tablo 10'da ayrı puan getirmez; puan yayımlandığı derginin dizinine ve yazar sırasına göre verilir (2026 Ekim Dönemi). Tezden üretilmemiş makale SCIE/SSCI dergide Madde 1 (a) bendinde Q1 30, Q2 20, Q3 15, Q4 10; ESCI/Scopus (c) 10; TR Dizin dergi Madde 2 (a) 10 puandır; tezden üretilmişse yalnızca Madde 3'te puanlanır. Verinizi başkalarının kullanması sonucu makalenize atıf gelirse, Madde 5 kapsamında SCIE, SSCI, AHCI, ESCI veya Scopus kapsamındaki dergideki atıf 3 puandır; öz atıf ve aynı eserde çoklu atıf kuralları Tablo 10 özetinde belirtilmiştir ve atıf için doktora sonrası yayınlardan asgari puan koşulu vardır. Yazar payı: tek yazar tam; iki yazar 0,8 ve 0,5; üç ve üzeri yazarda başlıca yazar yarıyı alır. Kurgusal örnek: ESCI dergide iki yazarlı makale (10 puan): başlıca yazar 8, ikinci yazar 5 puan alır. Puan için [puan hesaplayıcı](/araclar/puan-hesaplayici), dergi için [dergi öneri aracı](/araclar/dergi-oneri), yardım için [destek sayfası](/destek).

Bütünü görmek isterseniz [bilimsel makale nasıl yazılır](/yayin/makale-nasil-yazilir-imrad) yazısıyla başlayabilirsiniz. Kavramları karıştırmamak için sözlükteki [ICMJE](/sozluk/icmje) maddesini okuyun. [DOI](/sozluk/doi) kavramının tanımı sözlükte yer alıyor.

## Sık sorulan sorular

**Veri paylaşım beyanı hangi makalelerde zorunludur?**
ICMJE, 1 Temmuz 2018'den itibaren ICMJE dergilerine gönderilen ve klinik çalışma sonuçlarını bildiren makalelerin veri paylaşım beyanı içermesini ister. Diğer dergilerin ve makale türlerinin kuralı kendi yönergesine bağlıdır.

**'Henüz karar vermedik' yazabilir miyim?**
Hayır. ICMJE, bireysel kimliksizleştirilmiş katılımcı verisinin paylaşılıp paylaşılmayacağı sorusunda 'kararsız' cevabının kabul edilebilir olmadığını belirtir.

**Başkasının verisini kullandıysam ne yapmalıyım?**
ICMJE, paylaşılan veriyi kullanan ikincil analiz yazarlarının kullanımın alınan koşullara uygun olduğunu onaylamasını ve veri kaynağına benzersiz kalıcı tanımlayıcısıyla atıf yapmasını ister.

## Kaynaklar

- [ICMJE — Klinik çalışmalar (veri paylaşımı)](https://www.icmje.org/recommendations/browse/publishing-and-editorial-issues/clinical-trial-registration.html) — Veri paylaşım beyanı koşulları, 1 Temmuz 2018 ve 1 Ocak 2019 tarihleri, ikincil analizler, yazarların veriye erişimi
- [ICMJE — Gönderime hazırlık](https://www.icmje.org/recommendations/browse/manuscript-preparation/preparing-for-submission.html) — Veri kümesi tanımlayıcıları; özetin sonunda depo adı ve numarası; kaynaklarda veri kümesi tanımlayıcısı
- [CONSORT 2025 genişletilmiş kontrol listesi](https://www.consort-spirit.org/_files/ugd/b5740e_a6856e5e2cf94a1db5a8005853404160.pdf) — Madde 3-4: protokol, analiz planı ve veri paylaşımı
- [PRISMA 2020 genişletilmiş kontrol listesi](https://www.prisma-statement.org/s/PRISMA_2020_expanded_checklist-yc78.pdf) — Madde 27: şablon veri formları, çıkarılan veri ve analiz kodunun erişilebilirliği
- [ÜAK — Tablo 10 Sağlık Bilimleri Temel Alanı (2026 Ekim Dönemi)](https://www.uak.gov.tr/documents/documents/6acce41f4f9a0.pdf) — Puanlamanın dergi dizini ve yazar sırasına göre yapılması
