# Ön Baskı (Preprint) Nedir? Doçentlikte Durumu

Yayın ve Makale · Son doğrulama: 2026-11-19
Kaynak sayfa: https://docentlikrehberi.com/yayin/on-baski-preprint-ve-docentlik

**Kısa cevap:** Ön baskı, hakem değerlendirmesinden geçmemiş bir çalışmanın önbaskı sunucusunda yayımlanmasıdır. ICMJE'ye göre ön baskı, dergide tam raporun yayımlanmasını kendiliğinden engellemez; ancak dergiye bildirilmeli ve dergi politikası okunmalıdır. ÜAK belgelerinde ön baskı sunucuları ayrıca düzenlenmemiştir; dergideki 'ön basım/erken görünüm' ibareli eserler ise yayımlanmış sayılmaz.

## Kısa yanıt

Ön baskı (preprint), hakem değerlendirmesinden geçmemiş çalışmanın bir sunucuda herkese açık yayımlanmasıdır. ICMJE'ye göre dergiler ön baskı sonrası tam raporları değerlendirmeyi reddetmek zorunda değildir ama ön baskının varlığı derginin ilgisini ve öncelik vermesini etkileyebilir. Yazarın görevi ön baskıyı dergiye bildirmek ve dergi politikasını önceden okumaktır. ÜAK belgelerinde ön baskı sunucularındaki çalışmalar ayrıca düzenlenmemiştir.

## ICMJE ön baskıyı nasıl ele alır?

- **Ön rapor sayılır, mükerrer yayın sayılmaz.** ICMJE'nin çakışan yayınlar kuralı, bir dergi için editöre mektup, önbaskı veya toplantıda sunulan özet ya da poster gibi bir ön raporun ardından tam raporun değerlendirilmesini engellemez.
- **Dergi politikası.** Önbaskı paylaşımı dergi için öncelik ve ilgiyi etkileyebilir; dergiler önbaskıların paylaşımı ve atfına ilişkin politikalarını yazar yönergesinde açıklamalıdır ve yazarlar bir önbaskı sunucusuna yüklemeden önce hedef dergilerin politikasını öğrenmelidir.
- **Sunucu seçimi.** ICMJE, önbaskıları hakemden geçmemiş çalışma olarak açıkça tanımlayan, yazarların ilişki ve faaliyet beyanlarını içeren, önbaskı hakkındaki kaygıları bildirmek için net bir süreci olan (tercihen kamuya açık yorum özelliği), geri çekilen önbaskılar için geri çekme bildirimi yayımlayan ve önbaskının sonradan hakemli dergide yayımlandığını belirtme yolu bulunan arşivleri seçmenizi ister.
- **Dergiye bildirim.** Çalışma bir önbaskı sunucusuna konmuşsa, gönderimden önce veya hakemlik sürecinde olsun, dergiye bildirilmeli ve önbaskının bağlantısı verilmelidir. Metinde, örneğin girişte, önbaskının var olduğu ve hakemlerin ona nasıl ulaşacağı belirtilebilir. Kapak mektubunda önceki raporların bildirilmesi zaten ICMJE'nin gönderim önerisidir ([kapak mektubu](/yayin/kapak-mektubu-nasil-yazilir)).
- **Güncel tutma sorumluluğu.** Önbaskının sonraki sürümlere ve yayımlanmış makaleye yönlendirmesinin sağlanması yazarın sorumluluğudur. Yazarlar yayımlanmış makaleyi ya da hakem sürecinde geliştirilmiş ara sürümleri önbaskı arşivine yüklememelidir.
- **Atıf.** Önbaskıya atıf yapılırken kaynakta önbaskı olduğu açıkça belirtilmeli; önbaskı sonradan dergide yayımlandıysa uygunsa yayımlanmış makaleye atıf yapılmalı; kaynak listesinde "preprint" sözcüğü ve bağlantı ile varsa DOI yer almalıdır. Hiç hakemden geçmemiş ve yayımlanmamış önbaskılara atıf yaparken dikkatli olunmalıdır. NLM örnek kaynak sayfası önbaskı için "\[Preprint\]" işaretli bir biçim sunar ([kaynak gösterme](/yayin/kaynak-gosterme-ve-vancouver-stili)).

## Ön baskı yüklemeden önce 6 soru

1. Hedef derginin önbaskı politikası nedir (yönergede açıklanmalıdır)?
2. Tüm yazarlar önbaskı yüklemeyi onayladı mı?
3. Sunucu ICMJE'nin sıraladığı özellikleri taşıyor mu (hakemsiz olduğunu belirtme, ilişki beyanı, geri çekme süreci)?
4. Çalışmanın etik kurul onayı ve çıkar çatışması beyanı hazır mı?
5. Önbaskıya kimlik belirleyici hasta verisi girmediniz mi ([etik ve onam](/yayin/etik-kurul-onayi-ve-bilgilendirilmis-onam-makalede))?
6. Yayımlanınca önbaskıyı güncelleyecek misiniz (ICMJE bunu yazarın sorumluluğu sayar)?

## Dergi sürecinde ön baskı

Önbaskı sunucusuna yüklenmiş bir çalışmayı dergiye gönderirken kapak mektubunuza şunu yazabilirsiniz (kurgusal):

- "Makalenin hakemlenmemiş bir sürümü \[sunucu adı\]'nda \[tarih\] tarihinde \[DOI/bağlantı\] ile yayımlanmıştır. Gönderilen sürüm, \[fark: örn. ek analiz, genişletilmiş tartışma\] bakımından önbaskıdan farklıdır. Önbaskı, makale yayımlandığında yayımlanmış sürüme yönlendirilecektir."

Hakemden gelen düzeltmeleri önbaskıya ara sürüm olarak yüklemeyin.

## ÜAK belgelerinde ön baskı

ÜAK 2026 Ekim Dönemi Tablo 10, Kılavuz ve S.S.S. belgelerinde önbaskı sunucularında yer alan çalışmalar için ayrı bir bent, puan veya açıklama bulunmaz; bu nedenle "ÜAK belgelerinde ayrıca düzenlenmemiştir". Yani önbaskının puan alıp almayacağı veya hangi bölümde değerlendirileceği konusunda belgelerden bir sonuç çıkaramayız ve tahmin yürütmeyin; resmî açıklama için ÜAK'a başvurun.

Bu belgelerde dergi sayfalarındaki ibareler ise düzenlenmiştir: S.S.S. Soru 17'ye göre başvuru tarihinden önce elektronik ortamda erişilebilir olsa dahi "ön basım", "ön görünüm", "çevrimiçi erken görünüm", "early access", "early view", "available online", "upcoming issues", "in progress", "gelecek sayılar" gibi ibareler içeren, değişiklik ihtimali bulunan çalışmalar yayımlanmış makale olarak değerlendirilemez. Soru 16 ise DOI numarası almanın yeterli olmadığını, yayım süreçlerinin de tamamlanmış olması gerektiğini söyler. Bu metinler dergi tarafından yayımlanan ama süreçleri tamamlanmamış eserleri anlatır; bunları önbaskı sunucularına genişletmek belgede yazmayan bir yorum olur. Ayrıntı için [online first ve yayın tarihi](/yayin/online-first-ve-yayin-tarihi) yazısına bakın.

## Sık sorunlar

- Önbaskı dergiye bildirilmemiş; editör tarama sırasında bulup soruyor.
- Önbaskıya yüklenen sürüm ile gönderilen sürüm arasındaki fark açıklanmamış.
- Önbaskı, yayımlanmış makaleye yönlendirilmemiş; okurlar eski sürümü kullanıyor.
- Dergi, önbaskıyı politikasında kabul etmediği halde makale gönderilmiş.
- Önbaskı yayımlanmış sürüm yerine atıf alıyor; dergi sürümüne atıf istenir (ICMJE).
- Önbaskıda çıkar çatışması ve etik beyanı yok.

## Göndermeden önce 10 maddelik kontrol

1. Derginin önbaskı politikası okundu mu?
2. Önbaskı varsa bağlantı ve DOI kapak mektubunda mı?
3. Önbaskı ile gönderilen sürüm arasındaki fark yazıldı mı?
4. Metinde (örn. girişte) önbaskı belirtildi mi?
5. Önbaskı ve dergi sürümündeki yazar listesi ve katkılar tutarlı mı?
6. Önbaskıda beyanlar (etik, çıkar çatışması) var mı?
7. Önbaskıya hasta kimliği girmedi mi?
8. Hakem süreci sürümleri önbaskıya yüklenmedi mi?
9. Yayım sonrası önbaskıyı güncelleme planı var mı?
10. Önbaskıya yapılan atıflar "preprint" ibaresiyle gösterildi mi?

## Kurgusal üç senaryo

**Senaryo 1: Önbaskı sonra dergiye.** Yazar önce çalışmayı bir sunucuya yükledi, ardından dergiye gönderdi. Dergi politikası önbaskıya izin veriyorsa kapak mektubunda önbaskı bildirilir, bağlantı verilir; kabul sonrası önbaskı yayımlanmış makaleye yönlendirilir.

**Senaryo 2: Dergi önbaskıyı sevmiyor.** Hedef derginin yönergesi önbaskı yapılmış çalışmaları değerlendirmediğini söylüyor. ICMJE dergilerin politikalarını açıklamasını ve yazarların önbaskı yüklemeden önce politikaları öğrenmesini ister; bu durumda önbaskıyı hiç yüklememek veya başka bir dergi seçmek gerekir.

**Senaryo 3: Önbaskıya atıf.** Bir makalenin kaynak listesinde yalnızca önbaskı olarak bulunan bir çalışma var. ICMJE bunu "preprint" ibaresiyle göstermenizi, bağlantı ve varsa DOI vermenizi ister ve henüz hiç hakemden geçmemiş, yayımlanmamış önbaskılara atıfta dikkatli olunmasını önerir.

## Önbaskı ile doçentlik dosyasını karıştırmayın

Doçentlik dosyasında eser olarak yayımlanmış sürüm kullanılır. Önbaskıyı ve dergi sürümünü iki ayrı eser olarak göstermek çifte sayım olur; YÖK Yönergesi mükerrer yayını akademik atama ve yükselmelerde ayrı yayın olarak sunmayı etik ihlal sayar (madde 4/1-ç). Dergi sürümü henüz yayım süreçlerini tamamlamadıysa başvuruda kullanılamaz (S.S.S. Soru 17); sürecin tamamlandığından emin olmak için derginizden yayım durumunu ve cilt/sayı bilgisini teyit edin.

## Doçentlik dosyanızda bu çalışma hangi maddeye girer?

Önbaskı sunucusundaki çalışma için Tablo 10'da bir bent yoktur ("ÜAK belgelerinde ayrıca düzenlenmemiştir", 2026 Ekim Dönemi). Puan, çalışmanın hakemli dergide yayımlanmış sürümüne, derginin dizinine ve yazar sırasına göre verilir: tezden üretilmemiş makale SCIE/SSCI dergide Madde 1 (a) bendinde Q1 30, Q2 20, Q3 15, Q4 10; ESCI/Scopus (c) 10; TR Dizin dergi Madde 2 (a) 10 puandır; tezden üretilmişse yalnız Madde 3'te puanlanır. Başvuru tarihinde yayım süreçleri tamamlanmış olmalıdır (S.S.S. Soru 17). Önbaskı ile yayımlanmış makale aynı çalışmadır; aynı çalışmayı iki ayrı eser gibi sunmak çifte sayım olur ve mükerrer yayın tartışması yaratabilir ([dilimleme ve mükerrer yayın](/yayin/dilimleme-ve-mukerrer-yayin-nedir)). Yazar payı: üç ve üzeri yazarda başlıca yazar yarıyı alır. Kurgusal örnek: SCIE Q2 dergide 5 yazarlı makale 20 puandır; başlıca yazar 10, diğer dört yazar 2,5'er puan alır. Hesap için [puan hesaplayıcı](/araclar/puan-hesaplayici), dergi için [dergi öneri aracı](/araclar/dergi-oneri), yardım için [destek sayfası](/destek).

Dergi, indeks ve puan ilişkisini baştan sona [dergi seçimi nasıl yapılır](/yayin/dergi-secimi-nasil-yapilir) yazısı toparlar. [DOI](/sozluk/doi) kavramının tanımı sözlükte yer alıyor. Konuyla ilgili [tekrar yayım](/sozluk/tekrar-yayim) terimi sözlükte ayrıca tanımlanmıştır. Kısa yanıt arıyorsanız şu soruya bakın: [Yayımlanmış makale ne demektir, online first veya early access makale sayılır mı?](/sorular/yayimlanmis-makale-nedir-online-first-sayilir-mi)

## Sık sorulan sorular

**Ön baskı yayımladıktan sonra dergiye gönderebilir miyim?**
ICMJE, bir önbaskının, tam raporun sonradan bir dergi tarafından değerlendirilmesini engellemediğini belirtir. Ancak önbaskı dergi için önceliğini etkileyebilir; dergi politikasını önceden okuyun ve önbaskıyı dergiye bildirin.

**Ön baskı doçentlikte puanlanır mı?**
ÜAK'ın Tablo 10, Kılavuz ve S.S.S. belgelerinde önbaskı sunucularındaki çalışmalar ayrıca düzenlenmemiştir. Puan hakemli dergide yayımlanmış makale için verilir; bu nedenle önbaskı için bir puan karşılığı belgelerde yer almaz.

**Dergide 'online first' görünen makale doçentlikte kullanılabilir mi?**
S.S.S. Soru 17'ye göre ön basım, erken görünüm gibi ibareler içeren ve değişiklik olasılığı bulunan çalışmalar yayımlanmış makale sayılmaz. Ayrıntı için 'Online First ve Yayın Tarihi' yazısına bakın.

## Kaynaklar

- [ICMJE — Çakışan yayınlar ve önbaskılar](https://www.icmje.org/recommendations/browse/publishing-and-editorial-issues/overlapping-publications.html) — Önbaskının ön rapor sayılması; sunucu seçimi; dergiye bildirim; yayımlanmış sürümün önbaskı arşivine yüklenmemesi; önbaskıya atıf
- [ICMJE — Gönderime hazırlık](https://www.icmje.org/recommendations/browse/manuscript-preparation/preparing-for-submission.html) — Önbaskıya atıf yapıldığında açıkça belirtilmesi
- [NLM — Örnek kaynak biçimleri](https://www.nlm.nih.gov/bsd/uniform_requirements.html) — Önbaskı için kaynak biçimi ([Preprint] işareti)
- [ICMJE — Gönderim sistemine gönderme](https://www.icmje.org/recommendations/browse/manuscript-preparation/sending-the-submission.html) — Kapak mektubunda önceki raporların bildirilmesi
- [ÜAK — 2026 Ekim Dönemi Sıkça Sorulan Sorular](https://www.uak.gov.tr/documents/documents/6ad9fbc8a51f7.pdf) — Soru 16-17: DOI yeterli değildir; ön basım, erken görünüm gibi ibareli eserler yayımlanmış makale sayılmaz
- [ÜAK — Tablo 10 Sağlık Bilimleri Temel Alanı (2026 Ekim Dönemi)](https://www.uak.gov.tr/documents/documents/6acce41f4f9a0.pdf) — Puanlanan eser türleri
