# Çıkar Çatışması ve Finansman Beyanı Nasıl Yazılır?

Yayın ve Makale · Son doğrulama: 2026-11-19
Kaynak sayfa: https://docentlikrehberi.com/yayin/cikar-catismasi-ve-finansman-beyani

**Kısa cevap:** ICMJE, yazarların çalışmaya doğrudan veya konuyla ilgili tüm ilişki ve faaliyetlerini ve çalışmanın destek kaynaklarını beyan etmesini ister. Finansman beyanı yalnızca çalışmaya doğrudan destek içerir; yazarın zamanına verilen destek ayrı belirtilir. Beyan olmaması veya eksik beyan etik ihlal sayılabilir.

## Kısa yanıt

Çıkar çatışması beyanı, yazarın çalışmanın içeriğini etkileyebilecek veya etkilemiş gibi görünebilecek ilişki ve faaliyetlerini; finansman beyanı ise çalışmaya doğrudan verilen desteği ve destekleyicinin çalışmadaki rolünü bildirir. ICMJE'ye göre yayın, yazarların ilişki ve faaliyetlerini, destek kaynaklarını (sponsor adı ve rolü veya rolü olmadığı) ve yazarların çalışma verisine erişip erişmediğini açıklayan beyanlarla yayımlanmalıdır.

## Çıkar çatışması neyi kapsar?

ICMJE, çatışmanın birincil bir çıkar (hastanın iyiliği, araştırmanın geçerliliği) ile ikincil bir çıkar (mali kazanç gibi) arasında oluştuğunu ve algılanan çatışmanın da gerçek çatışma kadar önemli olduğunu belirtir. Mali ilişkiler (istihdam, danışmanlık, hisse, konuşma ücreti, patent, ücretli bilirkişilik) en kolay tanımlanan çatışmalardır. Kişisel ilişkiler veya rekabet, akademik rekabet ve entelektüel inançlar da çatışma olarak algılanabilir. İlişkinin varlığı tek başına sorunlu etki anlamına gelmez; önemli olan bunun beyan edilmesi ve okurun değerlendirebilmesidir. Beyan edilecek şey makalenin konusuyla doğrudan veya konuyla ilgili ilişki ve faaliyetlerdir; konunun dışındaki ilişkiler için dergi formunun kapsamına bakın.

Hakemler, editörler ve yardımcı yazı işleri personeli de çıkar çatışmasını beyan etmekle yükümlüdür; ICMJE bunlara yönelik standartları da tarif eder. Yazar olarak bu ilke sizi doğrudan ilgilendirir: hakem veya editör rolündeyken de aynı hassasiyeti gösterin.

## Finansman beyanı neyi içerir?

- ICMJE'ye göre finansman beyanı yalnızca anlatılan çalışmaya doğrudan desteği içermelidir.
- Yazarın zamanına verilen genel kurumsal destek, çalışmanın doğrudan fonundan ayrı belirtilmelidir. ICMJE örnek cümlesi: çalışmanın bir kuruluşça fonlandığını ve bir yazarın zamanının başka bir kaynakla desteklendiğini ayrı ayrı belirtir.
- Hibe, ekipman, ilaç ve diğer destekler beyan edilir; çalışmaya katkısı olmayan fon kaynakları ve bağlantılar listelenmemelidir, çünkü bu yanıltıcı olur.
- Destek kaynağının çalışma tasarımı, veri toplama, analiz, yorum, rapor yazımı ve yayımlama kararındaki rolü (veya rolü olmadığı) belirtilir.
- Fon kaynakları özetin altında ayrı verilebilir; ICMJE MEDLINE dizinleme için finansman bilgisinin özetin ardından ayrı yazılmasını önerir.

## Veri erişimi

ICMJE yazarların çalışma verisine erişim durumunu ve kapsamını (sürüyor mu) beyan etmesini ister. Fon sağlayanın üründe mali çıkarı varsa editörler "verilerin tümüne erişimim vardı ve verilerin bütünlüğü ve analizin doğruluğu konusunda tam sorumluluk alıyorum" türünde bir yazılı beyan isteyebilir. Sponsorlu çalışmalarda yazarların veriye erişimi araştırma sözleşmelerinde açıkça güvence altına alınmalıdır; ICMJE ayrıca yazarların, verilere erişimlerini veya yayın yeri seçme özgürlüklerini kısıtlayan sponsor anlaşmalarına girmekten kaçınmasını ister.

## Kopyalanabilir örnek metinler (kurgusal; kendi durumunuza göre uyarlayın)

**Çıkar çatışması yok:** "Yazarların bu çalışmayla ilgili bildirilecek bir çıkar çatışması yoktur."

**Çıkar çatışması var:** "\[Yazar 1\], \[firma/kurum\] için son üç yıl içinde \[danışmanlık/konuşmacılık\] faaliyeti yürütmüştür; bu faaliyet bu makalede incelenen \[ürün/konu\] ile ilgilidir. Diğer yazarların bildirecek çıkar çatışması yoktur."

**Fon yok:** "Bu çalışma için herhangi bir kurum veya kuruluştan mali destek alınmamıştır."

**Fon var, destekleyici karışmadı:** "Bu çalışma \[destekleyici kurum\] tarafından \[proje numarası\] ile desteklenmiştir. Destekleyici; çalışmanın tasarımında, verilerin toplanması, analizi ve yorumlanmasında, makalenin yazımında ve yayımlama kararında rol almamıştır. \[Yazar 2\]'nin çalışma zamanı \[başka kurum\] tarafından desteklenmiştir."

**Ürün sağlayıcısı var:** "\[Firma\], çalışmada kullanılan \[ürünü\] ücretsiz sağlamıştır; firma çalışmanın tasarımına, analizine ve yazımına katılmamıştır. Yazarlar verilerin tamamına erişmiş ve analizin doğruluğundan sorumludur."

**Veri erişimi:** "Tüm yazarlar çalışma verilerine erişmiş ve \[analizi yapan yazar\], verinin bütünlüğü ve analizin doğruluğu için sorumluluk almıştır."

**Editöre mektup için:** "Mektubun yazarlarının tartışılan makalenin yazarlarıyla \[ortak proje/rekabet\] ilişkisi yoktur." (ICMJE, yazışma yazarlarından rakip ilişkileri beyan etmelerinin istenmesini önerir.)

## Nerede ve nasıl bildirilir?

ICMJE, üye dergilerin yazarlardan ICMJE Beyan Formu'nu kullanmasını istediğini ve diğer dergilere de bunu önerdiğini belirtir. Editörler bunun yerine başlık sayfasında veya ayrı bir beyan bölümünde beyan isteyebilir. Kapak mektubunda da çıkar çatışması bildirimi bulunmalıdır, eğer bu bilgi makalede veya yazar formunda verilmemişse ([kapak mektubu](/yayin/kapak-mektubu-nasil-yazilir)). Her yazarın formu veya beyanı ayrı ayrıdır; sorumlu yazarın hepsi adına doldurması yerine her yazardan onay alın.

## Sık hatalar ve ret nedenleri

- Tüm yazarların beyanı toplanmamış; yalnızca sorumlu yazar yazmış.
- Fon var ama beyan yok; "destek yoktur" yazılmış ama proje fonu var.
- Yazarın zamanına verilen destek ile çalışma fonu karıştırılmış.
- Konuyla ilgili ticari ilişki (konuşmacılık, danışmanlık, hisse) bildirilmemiş.
- Kapak mektubu, gönderim sistemi ve makale içi beyanlar çelişiyor.
- Fon sağlayıcının çalışmadaki rolü yazılmamış.
- Bilerek bildirmemek: ICMJE bunu kusurlu davranış sayar; YÖK Yönergesi destek verenleri belirtmemeyi etik ihlal türleri arasında listeler (madde 4/2-a). Sonuçlar için [etik ihlal türleri](/hukuk/etik-ihlal-turleri-yonergeye-gore) sayfasına bakın.

## Göndermeden önce 10 maddelik kontrol

1. Her yazar kendi beyanını gözden geçirdi mi?
2. Çalışma fonu ve yazar zamanı desteği ayrı yazıldı mı?
3. Destekleyicinin rolü (veya rolsüzlüğü) belirtildi mi?
4. Ücretsiz ürün/ekipman desteği yazıldı mı?
5. Konuyla ilgili mali ve mali olmayan ilişkiler sorgulandı mı?
6. Veri erişimi beyanı var mı?
7. Derginin beyan formu dolduruldu mu?
8. Makale, kapak mektubu ve sistem beyanları tutarlı mı?
9. Proje numarası ve destekleyici adı doğru yazıldı mı?
10. Revizyonda ortaya çıkan yeni ilişki (örneğin yeni danışmanlık) güncellendi mi?

## Kurgusal üç senaryo

**Senaryo 1: Ücretsiz cihaz.** Bir firma çalışmada kullanılan cihazı ücretsiz verdi, çalışmanın tasarımına karışmadı. ICMJE'nin destek tanımı hibe, ekipman, ilaç ve diğer destekleri kapsadığından bu destek finansman beyanına yazılır; CONSORT 2025 ücretsiz ürün gibi dolaylı destekleri de sormaktadır. Beyan: "\[Firma\], \[cihazı\] ücretsiz sağlamıştır; çalışmanın tasarımında, analizinde ve yazımında rol almamıştır."

**Senaryo 2: Önceki danışmanlık.** Bir yazar iki yıl önce, makalede incelenen ilacın üreticisi için danışmanlık yapmıştı. Çatışma, ilişkinin makalenin konusuyla ilgisi ve zamanlaması açısından dergi formu ve ICMJE ilkelerine göre değerlendirilir; ilişki konuyla doğrudan ilgiliyse beyan edin. Tereddütte beyan edin, çünkü ICMJE'ye göre okurların kendi kararlarını verebilmesi için şeffaflık gerekir.

**Senaryo 3: Üniversite BAP desteği.** Çalışma üniversitenin bilimsel araştırma projeleri birimince desteklendi. Bu, finansman beyanında proje numarasıyla yazılır; yazar maaşının ödenmesi çalışma fonu sayılmaz, ancak bir yazarın zamanı ayrı bir kaynakla destekleniyorsa ICMJE'nin örnek cümlesindeki gibi ayrıca belirtilir.

## Revizyonda beyanı güncellemek

Beyanlar gönderimden sonra da güncel kalmalıdır. Revizyon sürecinde yazarlardan biri yeni bir danışmanlık sözleşmesi imzaladıysa veya çalışma ek bir kaynaktan destek aldıysa bunu editöre bildirin. Çatışma beyanı tek seferlik bir form değil, makalenin yayın yolculuğu boyunca doğru tutulması gereken bir bilgidir.

## Doçentlik dosyanızda bu çalışma hangi maddeye girer?

Beyanın kendisi puan değildir. Ancak proje desteği Tablo 10'da Madde 7'de ayrı puanlanır (tamamlanmış AB Çerçeve/TÜBİTAK projesinde yürütücü 15, araştırmacı 10, danışman 5 puan gibi), makale ise ayrı bir bölümde, yayımlandığı derginin dizinine ve yazar sırasına göre puanlanır (2026 Ekim Dönemi). Her çalışma Tablo 10'da yalnızca bir bölümde puanlanır; aynı makaleyi iki bölümde sayamazsınız. Makale puanı: tezden üretilmemiş makale SCIE/SSCI dergide Madde 1 (a) bendinde Q1 30, Q2 20, Q3 15, Q4 10; ESCI/Scopus (c) 10; TR Dizin dergi Madde 2 (a) 10 puandır. Yazar payı: üç ve daha fazla yazarda başlıca yazar yarıyı alır. Kurgusal örnek: SCIE Q3 dergide 4 yazarlı makale 15 puandır; başlıca yazar 7,5, diğer üç yazar 2,5'er puan alır. Hesap için [puan hesaplayıcı](/araclar/puan-hesaplayici), dergi için [dergi öneri aracı](/araclar/dergi-oneri), yardım için [destek sayfası](/destek).

Terimin kısa tanımı için sözlükteki [çıkar çatışması](/sozluk/cikar-catismasi) maddesine bakın. Bütünü görmek isterseniz [bilimsel makale nasıl yazılır](/yayin/makale-nasil-yazilir-imrad) yazısıyla başlayabilirsiniz. Kavramları karıştırmamak için sözlükteki [ICMJE](/sozluk/icmje) maddesini okuyun.

## Sık sorulan sorular

**Çıkar çatışması neden beyan edilir?**
ICMJE'ye göre okurlar yazarların ilişki ve faaliyetlerinin makale içeriğiyle ilgili olup olmadığına kendi karar vermelidir; bunun için şeffaf beyan gerekir. Çatışma algısı, gerçek çatışma kadar güveni zedeleyebilir.

**Fon yoksa ne yazılır?**
Fon yoksa bunu açıkça yazın. ICMJE destek kaynağının rolünü veya desteğin çalışmaya karışmadığını belirten bir ifadeyi önerir.

**Beyan etmemek ne anlama gelir?**
ICMJE, dergi beyan formunda istenen ilişki ve faaliyetleri bilerek bildirmemenin bir tür kusurlu davranış olduğunu belirtir. YÖK Yönergesi de destek verenleri belirtmemeyi etik ihlal türleri arasında sayar.

## Kaynaklar

- [ICMJE — Mali ve mali olmayan ilişki ve faaliyetlerin beyanı, çıkar çatışması](https://www.icmje.org/recommendations/browse/roles-and-responsibilities/author-responsibilities--conflicts-of-interest.html) — Çıkar çatışması tanımı, beyan formu, destek kaynağının rolü, veri erişimi, bildirmemenin kusur sayılması
- [ICMJE — Gönderime hazırlık](https://www.icmje.org/recommendations/browse/manuscript-preparation/preparing-for-submission.html) — Destek kaynakları, beyan formu, özetten sonra finansman, örnek finansman cümlesi
- [ICMJE — Gönderim sistemine gönderme](https://www.icmje.org/recommendations/browse/manuscript-preparation/sending-the-submission.html) — Kapak mektubunda çıkar çatışması beyanı
- [YÖK — Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesi](https://www.yok.gov.tr/documents/documents/68fb63b8b2511.pdf) — Madde 4 (2) (a): destek verenleri ve katkılarını belirtmemek
- [ÜAK — Tablo 10 Sağlık Bilimleri Temel Alanı (2026 Ekim Dönemi)](https://www.uak.gov.tr/documents/documents/6acce41f4f9a0.pdf) — Puanlamanın dergi dizini ve yazar sırasına göre yapılması
