# Anahtar Kelime ve MeSH Terimi Nasıl Seçilir?

Yayın ve Makale · Son doğrulama: 2026-11-19
Kaynak sayfa: https://docentlikrehberi.com/yayin/anahtar-kelime-ve-mesh-secimi

**Kısa cevap:** MeSH, ABD Ulusal Tıp Kütüphanesi'nin (NLM) hazırladığı, biyomedikal bilginin dizinlenmesi, kataloglanması ve aranmasında kullanılan kontrollü ve hiyerarşik bir sözlüktür. Anahtar kelimelerinizi MeSH Browser'da doğrulayıp derginin istediği sayıda ve biçimde seçmek, makalenizin aramalarda bulunabilirliğini artırır.

## Kısa yanıt

MeSH (Medical Subject Headings), NLM'nin ürettiği ve biyomedikal bilginin dizinlenmesi, kataloglanması ve aranmasında kullanılan kontrollü, hiyerarşik bir sözlüktür; MEDLINE/PubMed'deki konu başlıklarını içerir. Anahtar kelime seçerken doğal dildeki terimleri MeSH Browser'da aratıp resmî karşılığını bulun, derginin istediği sayıda terimi seçin ve MeSH'te karşılığı olmayan özgün kavramları serbest sözcük olarak ayrıca yazın.

## Anahtar kelimenin işlevi

Başlık ve özet, elektronik erişimde makalenin bulunabilirliğini belirler; ICMJE başlığın elektronik erişimi duyarlı ve özgül kılacak bilgiyi taşımasını ister. Anahtar sözcükler bu bulunabilirliğe ek bir katmandır: dizinleme sistemlerine ve okura makalenin ne hakkında olduğunu söyler. Sayı ve biçim dergiye göre değişir; örneğin CARE olgu sunumları için 2–5 anahtar sözcük ister ve bunlardan birinin vaka türünü (case report) belirtmesini bekler. Derginizin yönergesindeki sayıyı ve sözlük koşulunu (serbest, MeSH, kendi listesi) önce kontrol edin.

## MeSH'in yapısını kısaca bilin

NLM'nin MeSH tanıtım sayfasına göre MeSH; kayıt türleri, giriş sözcükleri (entry vocabulary) ve ağaç yapılarından oluşur. Pratik anlamı şudur:

- **Tanımlayıcı (descriptor):** Resmî konu başlığı. Anahtar kelime olarak kullanacağınız karşılık budur.
- **Giriş sözcükleri:** Aynı kavramın eş anlamlıları ve alternatif yazımları. Aradığınız terim bir giriş sözcüğü ise Browser sizi resmî tanımlayıcıya yönlendirir.
- **Ağaç yapısı:** Başlıklar geniş kavramdan özel kavrama doğru hiyerarşide yer alır; çok geniş veya çok dar bir başlık seçmemek için ağaçtaki yerine bakın.
- **Niteleyiciler (subheadings/qualifiers):** Başlıkları belirli yönlerle (örneğin tedavi, tanı) birleştirmek için kullanılır; PubMed'de aramada kullanılır, anahtar kelimede genellikle gerekmez.
- **Yıllık güncelleme:** MeSH tanımlayıcıları ve niteleyicileri her yıl yayımlanır; yılın sürümüne göre terimler eklenir, değişir veya silinir. Bu nedenle eski bir listeden kopyaladığınız terim güncel olmayabilir.

## Adım adım seçim

1. **Makalenizin 4–6 temel kavramını doğal dilde yazın.** Popülasyon, durum veya hastalık, girişim veya maruziyet, sonuç, tasarım. Kurgusal örnek: yaşlı hastalar, ameliyat sonrası deliryum, önleme girişimi, kohort çalışması.
2. **Her kavramı MeSH Browser'da arayın.** NLM, MeSH Browser'ı MeSH'e en basit erişim yolu olarak önerir. Arama sonucunda kaydın tanımlayıcı mı, giriş sözcüğü mü olduğuna bakın.
3. **Tanımını ve ağaçtaki yerini okuyun.** Kurgusal örnek: "yaşlı" için "Aged" ve "Delirium" gibi başlıklar MeSH'te tanımlayıcı olarak bulunur; ancak ameliyat sonrası deliryum için en uygun başlığın hangisi olduğunu Browser'da ağaç ve giriş sözcükleriyle teyit edin, ezberden yazmayın.
4. **Çok geniş başlıklardan kaçının.** "Surgery" gibi bir başlık makalenizi ayırt etmez; mümkünse konunuza daha yakın bir başlık seçin.
5. **MeSH'te karşılığı olmayan kavramları serbest sözcük olarak yazın.** Yeni bir ölçek, cihaz veya yerel terim için derginin izin verdiği biçimde ek anahtar sözcük ekleyin.
6. **İngilizce terimi Türkçe karşılığıyla eşleştirin.** Derginiz Türkçe ve İngilizce anahtar sözcük istiyorsa MeSH terimini İngilizce listede kullanın, Türkçe listede doğru Türkçe karşılığını yazın. Türkçe için resmî ve geçerli bir listeye atıf yapılması gereken durumlarda derginin yönergesindeki kaynağa bakın.
7. **Sonucu PubMed'de sınayın.** PubMed'de MeSH terimi arama alan etiketiyle (MeSH Terms \[mh\]) aratın; benzer makalelerin hangi başlıklarla dizinlendiğini inceleyin. PubMed, etiketsiz sözcükleri otomatik terim eşleme ile işler; bu nedenle aynı terimi hem MeSH hem serbest sözcük olarak denemek kapsamınızı gösterir.
8. **MeSH on Demand'e bakın.** NLM MeSH ana sayfasında MeSH on Demand ayrı bir araç olarak listelenir; ne işe yaradığını aracın kendi sayfasından okuyun ve hangi öneriyi alırsanız alın her terimi Browser'da kendiniz doğrulayın.

## Örnek anahtar kelime listesi (kurgusal)

- Makale: Yaşlı hastalarda ameliyat sonrası deliryumu önlemeye yönelik bir girişimin retrospektif kohort çalışması.
- İngilizce: Aged; Delirium; Postoperative Complications; Retrospective Studies (başlıkların güncel ve doğru olduğunu MeSH Browser'dan teyit edin)
- Türkçe: Yaşlı; deliryum; ameliyat sonrası komplikasyonlar; retrospektif çalışma

## Yerleşik hatalar

- Doğal dilde uydurma sözcükler: Başlıkta geçen kelimeleri sırayla anahtar kelime yapmak.
- Aynı kavramın iki yazımını listelemek.
- Eski MeSH listesinden kopyalama; yıllık güncellemeler terimleri değiştirir.
- Çalışma türünü anahtar sözcükten çıkarmak (olgu sunumunda "case report" gibi).
- Kısaltmalara dayalı anahtar sözcük.
- Sistematik derlemede arama stratejisi için MeSH terimlerini ve serbest sözcükleri birlikte düşünmeyip yalnız MeSH'e güvenmek: PubMed kayıtlarında MeSH dizinleme tarihi ayrı bir alandır ve yeni kayıtlar henüz dizinlenmemiş olabilir; PRISMA'nın tam arama stratejisini raporlama koşuluna bakın ([PRISMA](/yayin/sistematik-derleme-ve-meta-analiz-yazimi-prisma)).

## Göndermeden önce 10 maddelik kontrol

1. Derginin anahtar sözcük sayısı ve sözlük koşulu okundu mu?
2. Temel kavramlar doğal dilde listelendi mi?
3. Her terim MeSH Browser'da arandı mı?
4. Güncel tanımlayıcı mı yoksa giriş sözcüğü mü olduğu teyit edildi mi?
5. Başlıklar ne çok geniş ne çok dar mı?
6. Çalışma türü anahtar sözcükte var mı?
7. Aynı kavram tekrarlanmıyor mu?
8. Özette ve başlıkta aynı terimler kullanılıyor mu?
9. Türkçe-İngilizce listeler birbirine denk mi?
10. Özgün kavramlar serbest sözcük olarak eklendi mi?

## PubMed'de sınama örneği

PubMed alan etiketleri listesinde MeSH Terms \[mh\], MeSH Major Topic \[majr\], MeSH Subheadings \[sh\] ve Text Words \[tw\] gibi etiketler bulunur. Seçtiğiniz başlıkların benzer makalelerde nasıl kullanıldığını görmek için şu tür aramalar yapabilirsiniz (kurgusal arama):

- "Delirium"\[mh\] AND "Postoperative Complications"\[mh\]
- "Delirium"\[majr\] (başlığın makalenin ana konusu olarak dizinlendiği kayıtları gösterir)
- deliri\*\[tiab\] (başlık ve özette serbest sözcük arar)

Sonuçlarda benzer makalelerin hangi başlıklarla dizinlendiğine bakın; kendi listenizde olmayan ama sık kullanılan bir başlık görürseniz MeSH Browser'da tanımını ve ağaçtaki yerini inceleyip listenize eklemeyi düşünün. Etiketsiz bir terimi PubMed otomatik terim eşleme ile hem MeSH hem serbest sözcük olarak işlemeye çalışır; tırnak içindeki ifade ise eşleme dışında kalır. Bu davranış, aynı kavramı nasıl yazdığınızın arama sonucunu değiştirdiğini gösterir.

## MeSH ile serbest sözcüğün birlikte kullanımı

MeSH, kontrollü sözlük olduğundan farklı yazar yazımlarını tek başlıkta toplar; ancak yeni ortaya çıkan kavramlar henüz MeSH'e girmemiş olabilir. NLM, yeni tanımlayıcı eklerken yazarların İngilizce yazılarında en yaygın kullandığı ifadeyi benimsemeyi olağan uygulama olarak belirtir; bir kavram için henüz başlık yoksa o kavramı anahtar sözcük olarak serbest yazın ve derginin izin verdiği ölçüde ayrıca belirtin. Başlıkta ve özette de aynı terimleri kullanmak, hem okurun hem arama sistemlerinin makaleyi doğru yere koymasına yardım eder.

## Doçentlik dosyanızda bu çalışma hangi maddeye girer?

Makaledeki anahtar sözcükler Tablo 10'da puanlanmaz ve Tablo 10'a göre Sağlık Bilimleri temel alanında doçentlik başvurusu için "anahtar kelime" bulunmaz; aday bir bilim alanı belirtir (2026 Ekim Dönemi). Bilim alanı seçimi için [bilim alanı seçimi](/basvuru/bilim-alani-secimi) sayfasına bakın. Puan, yayımlandığı derginin dizinine ve yazar sırasına göre belirlenir: tezden üretilmemiş makale SCIE/SSCI dergide Madde 1 (a) bendinde 10–30, ESCI/Scopus (c) 10, TR Dizin dergi Madde 2 (a) 10 puandır; tezden üretilmişse yalnızca Madde 3'tedir. Yazar payı: tek yazar tam, iki yazar 0,8 ve 0,5, üç ve üzeri yazarda başlıca yazar yarıyı alır. Kurgusal örnek: TR Dizin dergide tek yazarlı makale 10 puandır ve tam puan yazara düşer. Puan için [puan hesaplayıcı](/araclar/puan-hesaplayici), dergi için [dergi öneri aracı](/araclar/dergi-oneri), yardım için [destek sayfası](/destek).

Bölümün genel çerçevesi için [bilimsel makale nasıl yazılır](/yayin/makale-nasil-yazilir-imrad) yazısı iyi bir başlangıç noktasıdır. Bu başlıkla birlikte okunması yararlı bir soru: [Doçentlik bilim alanı nasıl seçilir, Sağlık Bilimleri'nde anahtar kelime var mı?](/sorular/bilim-alani-nasil-secilir-saglik-anahtar-kelime) Sözlükte [bilim alanı](/sozluk/bilim-alani) maddesi bu kavramı kısaca açıklar.

## Sık sorulan sorular

**MeSH nedir?**
NLM tarafından üretilen, biyomedikal ve sağlıkla ilgili bilginin dizinlenmesi, kataloglanması ve aranmasında kullanılan kontrollü ve hiyerarşik olarak düzenlenmiş bir sözlüktür. MEDLINE/PubMed ve diğer NLM veri tabanlarındaki konu başlıklarını içerir.

**MeSH terimini nereden doğrularım?**
NLM'nin MeSH Browser'ı MeSH verisini aramak ve taramak için etkileşimli bir uygulamadır; NLM bunu MeSH'e en basit erişim yolu olarak önerir.

**Doçentlik başvurusunda anahtar kelime gerekir mi?**
Tablo 10'a göre Sağlık Bilimleri temel alanında anahtar kelime bulunmaz; aday doçentlik başvurusunda bir bilim alanı belirtir (2026 Ekim Dönemi). Makaledeki anahtar sözcükler ise derginin kuralına bağlıdır.

## Kaynaklar

- [NLM — Medical Subject Headings (MeSH) ana sayfa](https://www.nlm.nih.gov/mesh/meshhome.html) — MeSH'in tanımı; MeSH Browser, MeSH on Demand, yıllık güncelleme, yayınlar için anahtar sözcük bulma sayfaları
- [NLM — Introduction to MeSH](https://www.nlm.nih.gov/mesh/introduction.html) — Kayıt türleri, giriş sözcükleri (entry vocabulary), ağaç yapıları, yıllık sürüm, MeSH Browser
- [PubMed — Yardım](https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/help/) — MeSH Terms [mh] alan etiketi; otomatik terim eşleme
- [CARE — Kontrol listesi](https://www.care-statement.org/checklist) — Olgu sunumunda 2-5 anahtar sözcük
- [ICMJE — Gönderime hazırlık](https://www.icmje.org/recommendations/browse/manuscript-preparation/preparing-for-submission.html) — Başlık ve özetin elektronik erişimde duyarlı ve özgül olması
- [ÜAK — Tablo 10 Sağlık Bilimleri Temel Alanı (2026 Ekim Dönemi)](https://www.uak.gov.tr/documents/documents/6acce41f4f9a0.pdf) — Sağlık Bilimleri temel alanında anahtar kelime bulunmaması; aday bir bilim alanı belirtir
