# Açık Erişim ve Makale Ücreti (APC) Nedir? Kontrol Yolları

Yayın ve Makale · Son doğrulama: 2026-11-19
Kaynak sayfa: https://docentlikrehberi.com/yayin/acik-erisim-ve-yayin-ucretleri-apc

**Kısa cevap:** Açık erişim, makalenin okuyucuya ücretsiz ve engelsiz sunulmasıdır; makale işlem ücreti (APC) ise bazı açık erişim dergilerinin yayın maliyetini yazardan veya kurumundan karşılama biçimidir. Ücretin varlığı tek başına kaliteyi belirlemez; açıklığı ve süreçle ilişkisi önemlidir.

## Kısa yanıt

Açık erişim (open access), yayımlanan makalenin okuyucuya ücretsiz ve engelsiz sunulmasıdır. Makale işlem ücreti (article processing charge, APC) ise bazı açık erişim dergilerinin maliyetini karşılamak için yazardan veya kurumundan aldığı ücrettir. Bu yazı yalnızca kavramları ve kontrol yöntemini anlatır; tutar vermez.

## Açık erişimin unsurları

DOAJ rehberine göre bir açık erişim dergisinde tam metin embargosuz ve kayıt gerektirmeden okunabilir, açık erişim beyanı bulunur ve yeniden kullanım lisansı belirtilir (Creative Commons veya eşdeğeri önerilir). Her makalenin kendi benzersiz adresi ve en azından HTML veya PDF tam metni olmalıdır.

Açık erişimin tek bir biçimi yoktur. Dergiler farklı lisans ve telif modelleri uygulayabilir. Think. Check. Submit. listesi yazarın şunları kontrol etmesini önerir: lisans politikası, telifin kimde kaldığı, hangi paylaşımların (ör. kurumsal arşive) serbest olduğu.

## Makale işlem ücreti nedir?

APC, açık erişim yayıncılığının bir finansman biçimidir. Ücretin kapsamı dergiye göre değişir; neyi kapsadığı, ne zaman uygulandığı ve muafiyet olup olmadığı derginin sitesinde yazmalıdır. Think. Check. Submit. listesi şunları sormanızı önerir: hangi ücretler alınıyor, neyi karşılıyor, ne zaman uygulanıyor, para birimi ve tutar nedir, muafiyet var mı? DOAJ da yazar ücretlerinin (muafiyetlerle birlikte) dergi sitesinde herkese açık biçimde yer almasını şart koşar.

Her dergi ücret almaz. Bazı dergiler abonelikle veya kurumsal destekle finanse edilir. Ücret alınıp alınmadığı ve ne zaman alındığı gönderimden önce öğrenilmelidir.

## Ücret ile kalite ilişkisi

Ücretin varlığı tek başına kötü niyetin işareti değildir. Güvenilir dergide ücret, hakem sürecinin sonucundan bağımsız olmalıdır. Uyarı işaretleri şunlardır:

- Ücret tutarı veya zamanı belirsiz.
- Kabul kararından önce ücret baskısı.
- Kabul garantisi veya olağan dışı hızlı değerlendirme vaadi.
- Ücretin hangi hizmeti karşıladığının açıklanmaması.

COPE'un temel uygulamaları, yayın maliyetlerinin açık olmasını ve telif/lisans koşullarının şeffaf biçimde belirtilmesini bekler. Dergi sitesinde bu bilgi yoksa dergiyi sorgulayın ([yağmacı dergiler nasıl anlaşılır](/yayin/yagmaci-dergiler-nasil-anlasilir)).

## ÜAK açısından

ÜAK'ın 2026 Ekim dönemi SSS belgesinin 19. sorusu, Web of Science'ta Q4 olan dergilerde ücret durumunu bir ölçüt olarak kullanır. Editöryal veya basım sürecinde ücret talep etmeyen Q4 dergiler kabul edilir; ücret talep eden Q4 dergiler yalnızca branş derneği, üniversite, enstitü veya bilimsel kurum yayın organı olup 2010 öncesinden beri abone usulüyle yayımlanıyorsa kabul edilir; diğerleri yağmacı/şaibeli sayılır. Bu kural Q1–Q3 dergilerde ücret üzerinden bir kısıtlama getirmez; yine de başvuracağınız dönemin belgesini kontrol edin, çünkü kurallar dönemlere göre değişebilir.

## Gönderimden önce adım adım kontrol

1. Dergi sitesinde "yazar ücretleri" veya "APC" bölümünü bulun.
2. Ücretin ne zaman talep edildiğini (gönderimde mi, kabulden sonra mı) ve neyi kapsadığını not edin.
3. Muafiyet ve indirim politikasını okuyun.
4. Lisansı ve telif koşullarını okuyun; kurumunuzun veya fon sağlayıcınızın açık erişim yükümlülüğü varsa dergi bunu karşılıyor mu kontrol edin.
5. DOAJ kaydını ve ISSN'i doğrulayın.
6. Kurumunuzun veya proje bütçenizin ücreti karşılayıp karşılamadığını önceden öğrenin.
7. Karar sonrası ücret talepleri yazılı olarak teyit edin.

Açık erişim yayınlarının görünürlük avantajı için [atıf nasıl artırılır (etik yollar)](/yayin/atif-nasil-artirilir-etik-yollar) yazısına bakın. Dergi seçiminin tamamı için [dergi seçimi nasıl yapılır](/yayin/dergi-secimi-nasil-yapilir) yazısını izleyin.

## Doçentlik bağlantısı

Ücret ödemek puan getirmez; puan derginin indeksi ve çeyreğine, makalenin türüne ve yazar payınıza bağlıdır. Q4 dergiler için ÜAK'ın koşullarını kontrol edin ([Q sınıflaması](/yayin/q-siniflamasi-nedir-q1-q2-q3-q4)). Puanı [puan hesaplayıcıyla](/araclar/puan-hesaplayici), şartları [uluslararası makale şartı (Madde 1)](/kosullar/uluslararasi-makale-sarti-madde-1) sayfasından kontrol edin.

## Ücret konusunda yazışma ve kayıt

Ücret koşullarını yazılı olarak teyit etmek faydalıdır. Gönderim öncesinde derginin sitesindeki ücret sayfasının görüntüsünü alın; kabulden sonra ücret talebi geldiğinde bu görüntü karşılaştırma sağlar. Ücret konusunda dergiyle yaptığınız yazışmaları saklayın. Kurumunuzun veya fon sağlayıcınızın ücret karşılama politikasını önceden öğrenin; bazı kurumlar açık erişim yayın ücretleri için ayrı yönergeler uygulayabilir. Bu bilgiler kuruma göre değiştiği için kurumunuzdan teyit alın.

## Lisans türleri ve yazar hakları

Açık erişim dergilerinde makaleler genellikle bir kullanım lisansı altında yayımlanır; DOAJ rehberi lisansın açıkça belirtilmesini ve Creative Commons veya eşdeğerinin önerildiğini söyler. Lisans, başkalarının makalenizi nasıl yeniden kullanabileceğini belirler. Telifin sizde mi yayıncıda mı kaldığı da dergiden dergiye değişir. Gönderimden önce telif ve lisans politikasını okuyun; kurumsal arşive koyma hakkı gibi paylaşım koşullarına bakın.

## Abonelik modeli ve açık erişim

Her dergi açık erişim değildir. Abonelik modelindeki dergilerde okuyucu erişimi abonelikle sağlanır; bazı yayıncılar bu dergilerde yazara isteğe bağlı açık erişim seçeneği sunabilir. Seçeneğin varlığı ve koşulları derginin politikasına bağlıdır. Doçentlik açısından erişim modeli puanı belirlemez; belirleyici olan indeks, çeyrek ve makale türüdür.

## Karar sırası

Dergi seçerken önce kapsam ve güvenilirlik, sonra indeks ve çeyrek, son olarak ücret ve erişim modeli değerlendirilir. Ücret, yüksek çeyrekli bir dergiyi seçmeyi engelliyorsa ücretsiz ya da muafiyet sunan alternatifleri araştırın; ancak düşük kaliteli bir dergiyi yalnızca ücretsiz diye seçmeyin. Tüm bu adımlar için [dergi seçimi nasıl yapılır](/yayin/dergi-secimi-nasil-yapilir) yazısına bakın.

## Özet kontrol soruları

Bir dergiyi ücret açısından değerlendirirken şu soruları kendinize sorun: Ücretin kapsamı yazılı mı? Ücret hangi aşamada isteniyor? Muafiyet başvurusu mümkün mü ve nasıl yapılıyor? Lisans türü açıkça belirtilmiş mi? Derginin hakem süreci ücret ödemesinden bağımsız işliyor mu? Bu sorulardan birine yanıt bulamıyorsanız dergi editör ofisine yazın ve yanıtı saklayın. Yanıt vermeyen veya belirsiz yanıt veren bir dergi, güvenilirlik açısından dikkatli değerlendirilmelidir. Ayrıca ücret yazışmalarında yalnızca derginin resmî alan adından gelen e-postalara güvenin; ödeme talebini sitedeki bilgilerle karşılaştırın.

## Kurgusal örnek: iki dergiyi ücret açısından karşılaştırmak

Kurgusal bir senaryo: Bir araştırma görevlisi, kohort çalışmasını göndermek için iki aday dergi belirlemiştir. Aşağıdaki notları her dergi için ayrı ayrı çıkarır.

- **Dergi A (kurgusal).** Açık erişim; sitesinde yazar ücreti sayfası var, ücretin kabulden sonra istendiği yazıyor, muafiyet politikası ve lisans türü açık. DOAJ kaydı ve ISSN doğrulandı. Web of Science'ta Q3.
- **Dergi B (kurgusal).** Ücret tutarı yalnızca e-posta ile bildiriliyor, lisans belirtilmemiş, kabul sözü veren bir "hızlı yayın" seçeneği var. Dizin bilgisi sitede yazıyor ancak indeks sayfasında dergi bulunamıyor.

Sonuç: Dergi A'da ücret açıkça belgelenmiştir; asıl karar kapsam uyumuna ve kurumun ücreti karşılayıp karşılamayacağına bağlıdır. Dergi B'de ücretin kendisi değil, belirsizliği ve kabul vaadi sorundur; araştırmacı bu dergiyi listeden çıkarır. Çizelge için dergi adlarını, ücret tutarını ve tarihini kendi notunuza yazın; bu sayfa tutar vermez.

## Sık yapılan hatalar

- Ücret alan her dergiyi yağmacı saymak ya da ücretsiz her dergiyi güvenilir saymak. İkisi de tek ölçütle karar vermektir.
- Ücreti kabul kararından sonra öğrenmek; bu durumda ödeme yapamayıp makaleyi geri çekmek zorunda kalmak, hakem emeğini boşa harcar.
- Kurumun açık erişim ücreti politikasını sormadan göndermek.
- Q4 dergide ücret durumunu kontrol etmemek: ÜAK'ın 2026 Ekim SSS Soru 19 yanıtına göre YÖK Genel Kurulunun 30.12.2021 tarihli kararında belirtilen ölçütlere uymayan Q4 dergiler yağmacı/şaibeli sayılır ve bu dergilerdeki makaleler beyannamede kullanılamaz; özgeçmiş ve eserler listesine eklenebilir (2026 Ekim Dönemi).
- Derginin ücret sayfasını kaydetmeden gönderim yapmak.

## Bu sayfayı okuduktan sonra

1. Aday dergilerin her biri için ücret, lisans ve muafiyet bilgisini yazılı olarak çıkarın.
2. Derginin DOAJ kaydını ve Web of Science çeyreğini doğrulayın; Q4 ise ÜAK ölçütünü kontrol edin ([Q sınıflaması](/yayin/q-siniflamasi-nedir-q1-q2-q3-q4)).
3. Şüpheli bir teklif varsa [yağmacı dergiler](/yayin/yagmaci-dergiler-nasil-anlasilir) kontrol listesini uygulayın; ilgili kavramlar için [açık erişim](/sozluk/acik-erisim) ve [APC](/sozluk/apc) sözlük maddelerine bakın.
4. Terimin kısa tanımı için sözlükteki [DOAJ](/sozluk/doaj) maddesine bakın.

## Sık sorulan sorular

**APC ödemek makalenin kabulünü garanti eder mi?**
Hayır; güvenilir bir dergide ücret hakem sürecinin sonucunu etkilememelidir. Ücretle kabul vaat eden teklif uyarı işaretidir (Think. Check. Submit.).

**Ücret talep eden her dergi yağmacı mıdır?**
Hayır. Ücret birçok açık erişim modelinde bir finansman biçimidir. Dergi kimliği, hakem süreci, ücret açıklığı ve indeks durumu birlikte değerlendirilir.

**ÜAK ücret konusunu nasıl ele alır?**
2026 Ekim dönemi SSS Soru 19'a göre Web of Science'ta Q4 olan dergilerde ücret durumu bir ölçüttür: ücret talep etmeyen Q4 dergiler kabul edilir, ücret talep edenler yalnızca belirli kurum yayını koşullarıyla kabul edilir.

**Muafiyet veya indirim istenebilir mi?**
Birçok dergi muafiyet politikası yayımlar; Think. Check. Submit. listesi muafiyet seçeneğinin sorulmasını önerir. Politikayı derginin sitesinden doğrulayın.

## Kaynaklar

- [DOAJ — Başvuru rehberi](https://doaj.org/apply/guide/) — Açık erişim tanımı, lisans, yazar ücretlerinin ve muafiyetlerin açıklanması, uyarı işaretleri
- [Think. Check. Submit. — Dergi kontrol listesi](https://thinkchecksubmit.org/journals/) — Ücretlerin kapsamı, zamanı, para birimi ve muafiyet kontrolü; lisans ve telif politikası
- [COPE — Core Practices](https://publicationethics.org/core-practices) — Fikrî mülkiyet başlığı altında telif, lisans ve yayın maliyetlerinin açıklığı
- [ÜAK — 2026 Ekim Dönemi Sıkça Sorulan Sorular](https://www.uak.gov.tr/documents/documents/6ad9fbc8a51f7.pdf) — Soru 19: Q4 dergilerde ücret durumunun ölçüt olması; YÖK Genel Kurulu 30.12.2021 kararı; yağmacı/şaibeli sayılan dergilerin beyannamede kullanılamaması
