# Etik ihlal türleri: intihal, sahtecilik, dilimleme

Hukuk ve İtiraz · Son doğrulama: 2026-11-19
Kaynak sayfa: https://docentlikrehberi.com/hukuk/etik-ihlal-turleri-yonergeye-gore

**Kısa cevap:** YÖK ve ÜAK Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergeleri md. 4'te altı temel etik ihlal sayar: intihal, sahtecilik, çarpıtma, tekrar yayım, dilimleme ve haksız yazarlık. Yönergeler bunların yanında 'diğer etik ihlal türleri' de listeler.

Bu yazı, YÖK ve ÜAK yönergelerinde sayılan etik ihlal türlerini tanımlarıyla özetler. Tanımlar resmî metinlerdendir; kendi cümlelerimizle aktarılmıştır. Bir eserin somut olarak ihlal sayılıp sayılmayacağı bu yazıda değerlendirilmez.

## Hangi yönerge hangi durumda?

Doçentlik başvurusunda bilimsel araştırma ve yayın etiğine aykırılık iddiaları, Doçentlik Yönetmeliği md. 7 uyarınca Üniversitelerarası Kurul bünyesindeki komisyonlarda incelenir; bu komisyonların usulü ÜAK Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesi'nde düzenlenmiştir. Yükseköğretim Kurumları Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesi ise YÖK tarafından, yükseköğretim kurumlarının etik kurulları için çıkarılmıştır. İki yönergenin md. 4/1'deki altı temel ihlal tanımı aynı mantıktadır; aşağıda tanımlar her ikisinde bulunduğu şekliyle aktarılmıştır.

## Altı temel etik ihlal (md. 4/1)

### İntihal

Başkalarının özgün fikirlerini, metotlarını, verilerini veya eserlerini bilimsel kurallara uygun biçimde atıf yapmadan kısmen veya tamamen kendi eseri gibi göstermektir.

### Sahtecilik

Bilimsel araştırmalarda gerçekte var olmayan veya tahrif edilmiş verileri kullanmaktır.

### Çarpıtma

Araştırma kayıtlarını veya elde edilen verileri tahrif etmek, araştırmada kullanılmayan cihaz veya materyalleri kullanılmış gibi göstermek, destek alınan kişi ve kuruluşların çıkarları doğrultusunda araştırma sonuçlarını tahrif etmek veya şekillendirmektir.

### Tekrar yayım

Mükerrer yayınları akademik atama ve yükselmelerde ayrı yayınlar olarak sunmaktır.

### Dilimleme

Bir araştırmanın sonuçlarını, araştırmanın bütünlüğünü bozacak şekilde ve uygun olmayan biçimde parçalara ayırıp birden fazla sayıda yayımlayarak bu yayınları akademik atama ve yükselmelerde ayrı yayınlar olarak sunmaktır.

### Haksız yazarlık

Yönergeler şu davranışları sayar: aktif katkısı olmayan kişileri yazarlar arasına dahil etmek veya olan kişileri dahil etmemek; yazar sıralamasını gerekçesiz ve uygun olmayan biçimde değiştirmek; aktif katkısı olanların isimlerini sonraki baskılarda eserden çıkarmak; aktif katkısı olmadığı halde nüfuzunu kullanarak ismini yazarlar arasına dahil ettirmek.

## Diğer etik ihlal türleri (md. 4/2)

Her iki yönerge, altı temel ihlalin yanında "diğer etik ihlal türleri"ni de sayar. Her ikisinde ortak olanlardan bazıları şunlardır:

- Destek alınarak yürütülen araştırmaların yayınlarında destek verenleri ve katkılarını belirtmemek.
- Henüz sunulmamış veya savunularak kabul edilmemiş tez veya çalışmaları sahibinin izni olmadan kaynak olarak kullanmak.
- İnsanlarla ilgili biyomedikal ve diğer klinik araştırmalarda ilgili mevzuata aykırı davranmak.
- İncelemek üzere görevlendirildiği bir eserdeki bilgileri eser sahibinin açık izni olmadan yayımlanmadan önce başkalarıyla paylaşmak.
- Anket ve tutum araştırmalarında katılımcıların açık rızasını almadan elde edilen verileri yayımlamak.
- Akademik atama ve yükseltmelere ilişkin başvurularda bilimsel araştırma ve yayınlara ilişkin yanlış veya yanıltıcı beyanda bulunmak.

ÜAK Yönergesi md. 4/2'de ayrıca, başvuru dosyasında mevcut olmayan bir dergiyi mevcut, indekslerde taranmayan bir dergiyi taranıyor veya hakemli olmayan bir dergiyi hakemli gibi göstererek yayın yapmak ve doçent adayında akademik teamüllere aykırı etik açıdan beklenmeyen tutum ve davranışlarda bulunmak da sayılmıştır. Bu maddeler YÖK Yönergesi'nin listesinde aynı biçimde yer almaz; doçentlik başvurusunda esas olan ÜAK Yönergesi'dir.

## Etik ihlal sayılmayacak haller

ÜAK Yönergesi md. 5'e göre evrensel olarak tanınan bilim kuramları, bilim alanlarının temel bilgileri, matematik teoremleri ve ispatları gibi önermelerin çalışmalarda kullanılması etik ihlal sayılmaz. YÖK Yönergesi md. 5'te ise bir başkasının özgün üslup ve ifadesinin aynen kullanılmaması şartıyla anonim bilgilerin, bilim alanlarının temel bilgilerinin ve benzeri önermelerin kullanımı etik ihlal sayılmaz.

## Süre ve sonuç bakımından önemli noktalar

- ÜAK Yönergesi md. 12'ye göre intihal, sahtecilik ve çarpıtmada inceleme başlatılması süre sınırına tabi değildir; diğer ihlallerde ise on yıllık ve iki yıllık süre kuralları vardır.
- Etik ihlale karar verilirse başvuru iptal edilir ve aday müracaat dönemi esas alınmak suretiyle en erken izleyen üçüncü dönemde yeniden başvurabilir (Doçentlik Yönetmeliği md. 7/7).
- Lisansüstü tezlerindeki intihal ve sahtecilik sebebiyle başvurusu iptal edilen adaylar bu tezleri kullanarak tekrar başvuruda bulunamaz (Yönetmelik md. 4/9).

İnceleme süreci ve savunma için bkz. [Etik ihlal iddiası süreci ve savunma hakkı](/hukuk/etik-ihlal-iddiasi-sureci-ve-savunma-hakki).

## Kurgusal örnekler: hangi durum hangi türe yakın?

Aşağıdaki durumlar kurguseldir ve belirli bir kişi veya çalışmaya ilişkin değerlendirme değildir; yalnızca yönergedeki türlerle karşılaştırma alışkanlığı kazandırmak içindir. Gerçek bir değerlendirme yönergenin metnine ve olaya göre yetkili kurulca yapılır.

- Bir yazar, başkasının metninden bölümler alıp kaynak göstermeden kendi makalesine koyuyor: yönergedeki intihal tanımıyla karşılaştırılacak durum.
- Bir ekip, aynı sonucu iki dergide ilişkiyi belirtmeden yayımlıyor: tekrar yayımla karşılaştırılacak durum.
- Bir çalışmanın sonuçları, tek bir çalışma ürünü yapay biçimde birkaç makaleye bölünerek yayımlanıyor: dilimlemeyle karşılaştırılacak durum.
- Katkısı olmayan biri yazar olarak ekleniyor: haksız yazarlıkla karşılaştırılacak durum.

Bu eşleştirmeleri yaparken [yayın etiği tanımlarını](/yayin/dilimleme-ve-mukerrer-yayin-nedir) ve ilgili sözlük maddelerini ([intihal](/sozluk/intihal), [sahtecilik](/sozluk/sahtecilik), [dilimleme](/sozluk/dilimleme), [haksız yazarlık](/sozluk/haksiz-yazarlik)) okuyun.

## Bu sayfayı okuduktan sonra

1. Kendi yayınlarınızı yukarıdaki ayrımlarla gözden geçirin.
2. Önlem için [yayın etiği yazılarını](/yayin/yazarlik-kriterleri-ve-yazar-sirasi) uygulayın.
3. Bir iddia söz konusuysa [sürece ilişkin yazıyı](/hukuk/etik-ihlal-iddiasi-sureci-ve-savunma-hakki) okuyun ve bir avukata danışın.
4. Konuyla ilgili [çarpıtma](/sozluk/carpitma) terimi sözlükte ayrıca tanımlanmıştır.
5. Eksik kalan koşulları hızla görmek için [dosya ön kontrol aracı](/araclar/dosya-on-kontrol) işinize yarar.

## Genel bilgilendirme notu

Bu metin genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki görüş değildir ve bir eserin ihlal sayılıp sayılmayacağı konusunda hiçbir sonuç vadetmez. Somut bir dosya için bir avukata danışmanız gerekir.

## Sık sorulan sorular

**Yönergeye göre intihal nedir?**
Yönergelerin md. 4/1-a bendine göre intihal, başkalarının özgün fikirlerini, metotlarını, verilerini veya eserlerini bilimsel kurallara uygun biçimde atıf yapmadan kısmen veya tamamen kendi eseri gibi göstermektir.

**Dilimleme ile tekrar yayım aynı şey mi?**
Hayır. Tekrar yayım, mükerrer yayınları akademik atama ve yükselmelerde ayrı yayınlar olarak sunmaktır; dilimleme ise bir araştırmanın sonuçlarını bütünlüğü bozacak biçimde parçalara ayırıp birden fazla yayımlayarak bu yayınları ayrı yayınlar olarak sunmaktır.

**Atıf yapmak ihlalin her türlüsünü önler mi?**
Hayır. Atıf yalnızca intihal tanımındaki unsurla ilgilidir; sahtecilik, çarpıtma, dilimleme veya haksız yazarlık gibi ihlaller farklı unsurlara bağlıdır. Yönergeler ayrıca etik ihlal sayılmayacak halleri md. 5'te ayrıca belirtir.

## Kaynaklar

- [Yükseköğretim Kurumları Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesi (YÖK)](https://www.yok.gov.tr/documents/documents/68fb63b8b2511.pdf) — md. 4, 5, 10
- [Üniversitelerarası Kurul Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesi](https://www.uak.gov.tr/documents/documents/6a0d932b51bcc.pdf) — md. 4, 5, 12
- [Doçentlik Yönetmeliği (Mevzuat Bilgi Sistemi, güncel metin)](https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=24519&MevzuatTur=7&MevzuatTertip=5) — md. 4/9, 7
